In this chapter, the Rambam takes us into the very heart of the greatness of Torah study, showing us how the crown of Torah stands supreme above all other crowns in Klal Yisrael. We will learn how the Torah is the inheritance of every single Yid, waiting for anyone who is willing to put in the effort to acquire it, and how a talmid chacham takes precedence in honor over even a Kohen Gadol who is an am ha'aretz.
The chapter also guides us in how to balance our learning with the performance of other mitzvos. The Rambam lays down the practical halachic guidelines for when we must interrupt our learning to perform a mitzvah and when we must remain engrossed in our holy study, based on whether the mitzvah can be performed by others.
אִין דֶעם קַאפִּיטְל פִירְט אוּנְז דֶער רַמְבַּ"ם אַרַיין אִין דֶעם גָארְן הַארְץ פוּן דִי גְרוֹיסְקֵייט פוּן תַּלְמוּד תּוֹרָה, וַוייזְנְדִיג אוּנְז וִוי דֶער כֶּתֶר תּוֹרָה שְׁטֵייט הֶעכֶער אוּן דֶערְהוֹיבְן אִיבֶּער אַלֶע אַנְדֶערֶע קְרוֹינֶען אִין כְּלַל יִשְׂרָאֵל. מִיר וֶועלְן לֶערְנֶען וִוי אַזוֹי דִי תּוֹרָה אִיז דִי יְרוּשָׁה פוּן יֶעדְן אַיינְצִיגְן אִיד, וַוארְטְנְדִיג אוֹיף יֶעדְן אַיינֶעם וַואס אִיז גְרֵייט אַרַיינְצוּלֵייגְן דִי מִי אוּן פְלָאג זִי קוֹנֶה צוּ זַיין, אוּן וִוי אַזוֹי אָ תַּלְמִיד חָכָם קוּמְט פָארְעֶרֶער אִין כָּבוֹד אֲפִילוּ פַאר אָ כֹּהֵן גָּדוֹל וַואס אִיז אַן עַם הָאָרֶץ.
דֶער קַאפִּיטְל פִירְט אוּנְז אוֹיךְ אָן וִוי אַזוֹי מִיר דָארְפְן אוֹיסְגְלַייכְן אוּנְזֶער לֶערְנֶען מִיט דֶעם קִיּוּם פוּן אַנְדֶערֶע מִצְווֹת. דֶער רַמְבַּ"ם שְׁטֶעלְט אַוֶועק דִי לְמַעֲשֶׂה'דִיגֶע הֲלָכָה'דִיגֶע אָנְוַוייזוּנְגֶען וֶוען מִיר דָארְפְן אִיבֶּערְהַאקְן אוּנְזֶער לֶערְנֶען כְּדֵי צוּ טָאן אַ מִצְוָה אוּן וֶוען מִיר דָארְפְן בְּלַייבְן פַארְטִיפְט אִין אוּנְזֶער הֵיילִיג לֶערְנֶען, גֶעוֶוענְדֶעט אוֹיף דֶעם צִי דִי מִצְוָה קֶען גֶעטָאן וֶוערְן דוּרךְ אַנְדֶערֶע.
בִּשְׁלשָׁה כְּתָרִים נִכְתְּרוּ יִשְׂרָאֵל.
With three crowns were crowned Israel:
מִיט דְרֵיי קְרוֹינֶען זֶענֶען גֶעקְרוֹינְט גֶעוואָרְן יִידְן:
כֶּתֶר תּוֹרָה וְכֶתֶר כְּהֻנָּה וְכֶתֶר מַלְכוּת.
the crown of Torah, and the crown of priesthood, and the crown of royalty.
דִי קְרוֹין פוּן תּוֹרָה, אוּן דִי קְרוֹין פוּן כְּהוּנָה, אוּן דִי קְרוֹין פוּן מַלְכוּת.
כֶּתֶר כְּהֻנָּה זָכָה בּוֹ אַהֲרֹן
As for the crown of priesthood, Aaron merited it,
דִי קְרוֹין פוּן כְּהוּנָה, אַהֲרֹן הָאט זוֹכֶה גֶעוֶוען דֶערִין,
שֶׁנֶּאֱמַר במדבר כה יג "וְהָיְתָה לּוֹ וּלְזַרְעוֹ אַחֲרָיו בְּרִית כְּהֻנַּת עוֹלָם".
as it is said in the Torah, "And it shall be for him and for his descendants after him a covenant of priesthood eternal."
וִוי עֶס שְׁטֵייט אִין דֶער תּוֹרָה, "אוּן עֶס וֶועט זַיין פַאר אִים אוּן פַאר זַיין זֶרַע נָאךְ אִים אַ בּוּנְד פוּן אַן אֵייבִּיגֶער כְּהוּנָה".
כֶּתֶר מַלְכוּת זָכָה בּוֹ דָּוִד
As for the crown of royalty, Dovid merited it,
דִי קְרוֹין פוּן מַלְכוּת, דָוִד הָאט זוֹכֶה גֶעוֶוען דֶערִין,
שֶׁנֶּאֱמַר תהילים פט לז "זַרְעוֹ לְעוֹלָם יִהְיֶה וְכִסְאוֹ כַשֶּׁמֶשׁ נֶגְדִּי".
as it is said in Tehillim, "His seed forever shall be, and his throne like the sun before Me."
וִוי עֶס שְׁטֵייט אִין תְּהִלִּים, "זַיין זֶרַע וֶועט זַיין אוֹיף אֵייבִּיג, אוּן זַיין טְראָן וִוי דִי זוּן קֶעגְנְאִיבֶּער מִיר".
כֶּתֶר תּוֹרָה הֲרֵי מֻנָּח וְעוֹמֵד וּמוּכָן לְכָל יִשְׂרָאֵל.
But the crown of Torah, behold, it is placed and standing and ready for every Jew,
אַבֶּער דִי קְרוֹין פוּן תּוֹרָה, אָט אִיז זִי אַרָאפְּגֶעלֵייגְט אוּן שְׁטֵייט גְרֵייט פַאר יֶעדְן יִיד,
שֶׁנֶּאֱמַר דברים לג ד "תּוֹרָה צִוָּה לָנוּ משֶׁה מוֹרָשָׁה קְהִלַּת יַעֲקֹב".
as it is said in the Torah, "Torah commanded us Moshe, an inheritance of the congregation of Yaakov."
וִוי עֶס שְׁטֵייט אִין דֶער תּוֹרָה, "דִי תּוֹרָה וָואס מֹשֶׁה הָאט אוּנְז בַּאפוֹילְן, אִיז אַ יְרוּשָׁה פַאר דֶער קְהִלָּה פוּן יַעֲקֹב".
כָּל מִי שֶׁיִּרְצֶה יָבוֹא וְיִטּל.
Therefore, any who desires, let him come and take it.
דֶערְפַאר, וֶוער עֶס וִויל, זָאל קוּמֶען אוּן נֶעמֶען זִי.
שֶׁמָּא תֹּאמַר שֶׁאוֹתָם הַכְּתָרִים גְּדוֹלִים מִכֶּתֶר תּוֹרָה.
And lest you say that those other crowns are greater than the crown of Torah,
אוּן טָאמֶער וֶועסְטוּ זָאגְן אַז יֶענֶע אַנְדֶערֶע קְרוֹינֶען זֶענֶען גְרֶעסֶער וִוי דִי קְרוֹין פוּן תּוֹרָה,
הֲרֵי הוּא אוֹמֵר משלי ח טו "בִּי מְלָכִים יִמְלֹכוּ וְרוֹזְנִים יְחֹקְקוּ צֶדֶק" משלי ח טז "בִּי שָׂרִים יָשֹׂרוּ".
behold, it says in Mishlei on behalf of the Torah, "By me kings reign, and rulers decree justice," and it says, "By me princes rule."
אָט זָאגְט זִי אִין מִשְׁלֵי אִין נָאמֶען פוּן דֶער תּוֹרָה, "דּוּרְךְ מִיר קֶענִיגְן קֶענִיגְן, אוּן הֶערְשֶׁר גֶעזֶעצְן גֶערֶעכְטִיקֵייט," אוּן עֶס זָאגְט, "דּוּרְךְ מִיר פִּירְשְׁטְן הֶערְשְׁן".
הָא לָמַדְתָּ שֶׁכֶּתֶר תּוֹרָה גָּדוֹל מִשְּׁנֵיהֶם:
Behold, you have learned from this that the crown of Torah is greater than both of them.
אָט הָאסְטוּ גֶעלֶערְנְט פוּן דֶעם אַז דִי קְרוֹין פוּן תּוֹרָה אִיז גְרֶעסֶער פוּן זֵיי בֵּיידֶע.
אָמְרוּ חֲכָמִים
The Sages said in the Mishnah:
חֲכָמִים הָאבְּן גֶעזָאגְט אִין דֶער מִשְׁנָה:
מַמְזֵר תַּלְמִיד חָכָם
a mamzer who is a disciple of a Sage
אַ מַמְזֵר וָואס אִיז אַ תַּלְמִיד חָכָם
קוֹדֵם לְכֹהֵן גָּדוֹל עַם הָאָרֶץ
precedes a Kohen Gadol who is an unlearned person in honor and for saving his life,
אִיז קוֹדֶם פַאר אַ כֹּהֵן גָּדוֹל וָואס אִיז אַן עַם הָאָרֶץ צוּ בַּאקוּמֶען כָּבוֹד אוּן צוּ רַאטֶעוֶוען זַײן לֶעבְּן,
שֶׁנֶּאֱמַר
as it is said in the verse in Mishlei (3:15) regarding the Torah:
וִוי עֶס שְׁטֵײט אִין דֶעם פָּסוּק אִין סֵפֶר מִשְלֵי (ג, טו) לְגַבֵּי דִי תּוֹרָה:
"יְקָרָה הִיא מִפְּנִינִים".
"Precious it is more than pearls"—
"טַײעֶרֶער אִיז זִי פוּן פֶּערְל"—
מִכֹּהֵן גָּדוֹל
which the Sages expound to mean: it is more precious than a Kohen Gadol
וָואס חֲכָמִים דַרְשְׁענֶען דֶערְפוּן: זִי אִיז טַײעֶרֶער פוּן אַ כֹּהֵן גָּדוֹל
שֶׁנִּכְנָס לִפְנַי וְלִפְנִים:
who enters into the innermost sanctuary, the Holy of Holies, on Yom Kippur, if he is an ignoramus.
וָואס גֵײט אַרַײן אִינֶעוֶוײנִיגְסְטְן פוּן אִינֶעוֶוײנִיג, אִין קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים, אוּם יוֹם כִּפּוּר, אוֹיב עֶר אִיז אַן עַם הָאָרֶץ.
אֵין לְךָ מִצְוָה בְּכָל הַמִּצְוֹת כֻּלָּן
There is not for you a mitzvah among all the mitzvos, all of them,
עֶס אִיז נִישְׁטָא פַאר דִיר קֵיין מִצְוָה צְוִוישְׁן אַלֶע מִצְווֹת, אַלֶע פוּן זֵיי,
שֶׁהִיא שְׁקוּלָה כְּנֶגֶד תַּלְמוּד תּוֹרָה
that is equal to the study of Torah;
וָואס אִיז שָׁקוּל קֶעגְן תַּלְמוּד תּוֹרָה;
אֶלָּא תַּלְמוּד תּוֹרָה כְּנֶגֶד כָּל הַמִּצְוֹת כֻּלָּן
rather, the study of Torah is against—meaning, it outweighs—all the mitzvos, all of them,
נָאר תַּלְמוּד תּוֹרָה אִיז קֶעגְן—דָאס מֵיינְט, עֶס וֶועגְט אִיבֶּר—אַלֶע מִצְווֹת, אַלֶע פוּן זֵיי,
שֶׁהַתַּלְמוּד מֵבִיא לִידֵי מַעֲשֶׂה.
because study brings to the hands of deed.
וַוייל דָאס לֶערְנֶען בְּרֶענְגְט לִידֵי מַעֲשֶׂה.
לְפִיכָךְ הַתַּלְמוּד קוֹדֵם לְמַעֲשֵׂה בְּכָל מָקוֹם:
Therefore, study precedes deed in every place.
דֶערְפַאר קוּמְט לֶערְנֶען פַארְן טוּן אִין יֶעדְן אָרְט.
הָיָה לְפָנָיו עֲשִׂיַּת מִצְוָה וְתַלְמוּד תּוֹרָה.
If there was before him a choice between the performance of a mitzvah and the study of Torah,
אויב עס איז געווען פֿאַר אים אַ ברירה צווישן דאָס טאָן אַ מצוה און דעם לערנען תּורה,
אִם אֶפְשָׁר לַמִּצְוָה לְהֵעָשׂוֹת עַל יְדֵי אֲחֵרִים
if it is possible for the mitzvah to be done by the hands of others,
אויב עס איז מעגלעך פֿאַר די מצוה צו געטאָן ווערן דורך אַנדערע,
לֹא יַפְסִיק תַּלְמוּדוֹ.
he shall not interrupt his study.
זאָל ער נישט איבעררייסן זיין לערנען.
וְאִם לָאו
And if not, meaning the mitzvah cannot be performed by anyone else,
און אויב נישט, דאָס מיינט אַז די מצוה קען נישט געטאָן ווערן דורך קיין שום אַנדערן,
יַעֲשֶׂה הַמִּצְוָה וְיַחֲזֹר לְתַלְמוּדוֹ:
he shall perform the mitzvah and then immediately return to his study.
זאָל ער טאָן די מצוה און גלייך דערנאָך צוריקקומען צו זיין לערנען.
תְּחִלַּת דִּינוֹ שֶׁל אָדָם
The beginning of the judgment of a person in the World to Come is that
דֶער אָנְהֵייב פוּן דֶעם דִין פוּן אַ מֶענְטְש אִין יֶענֶע וֶועלְט אִיז אַז
אֵינוֹ נִדּוֹן אֶלָּא עַל הַתַּלְמוּד
he is not judged except on his Torah study,
מֶען מִשְׁפָּט אִים נִישְׁט נָאר אוֹיף זַיין לֶערְנֶען תּוֹרָה,
וְאַחַר כָּךְ עַל שְׁאָר מַעֲשָׂיו.
and after that he is judged on the rest of his deeds.
אוּן נָאכְדֶעם מִשְׁפָּט מֶען אִים אוֹיף דִי אִיבֶערִיגֶע פוּן זַיינֶע מַעֲשִׂים.
לְפִיכָךְ אָמְרוּ חֲכָמִים
Therefore, the Sages said that
דֶערִיבֶער הָאבְּן חֲכָמִים גֶעזָאגְט אַז
לְעוֹלָם יַעֲסֹק אָדָם בַּתּוֹרָה
always should a person occupy himself in the Torah,
שְׁטֶענְדִיג זָאל אַ מֶענְטְש זִיךְ פַארְנֶעמֶען מִיט תּוֹרָה,
בֵּין לִשְׁמָהּ בֵּין שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ
whether for its sake or whether not for its sake,
אִיז עֶס לִשְׁמָהּ אוּן אִיז עֶס שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ,
שֶׁמִּתּוֹךְ שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ בָּא לִשְׁמָהּ:
for from within learning not for its sake, he eventually comes to learn it for its sake.
וַוייל דוּרְךְ לֶערְנֶען שֶׁלֹּא לִשְׁמָהּ, קוּמְט מֶען צוּם סוֹף צוּ לֶערְנֶען לִשְׁמָהּ.
מִי שֶׁנְּשָׂאוֹ לִבּוֹ לְקַיֵּם מִצְוָה זוֹ כָּרָאוּי
One whose heart inspires him to fulfill this mitzvah of learning Torah properly,
ווער עס ציט אים זיין הארץ צו מקיים זיין די מצוה פון לערנען תורה ווי עס דארף צו זיין,
וְלִהְיוֹת מֻכְתָּר בְּכֶתֶר תּוֹרָה.
and to be crowned with the crown of Torah,
און צו ווערן געקרוינט מיט דער קרוין פון תורה,
לֹא יַסִּיחַ דַּעְתּוֹ לִדְבָרִים אֲחֵרִים.
should not divert his mind to other matters.
זאל נישט מסיח דעת זיין צו אנדערע זאכן.
וְלֹא יָשִׂים עַל לִבּוֹ שֶׁיִּקְנֶה תּוֹרָה עִם הָעשֶׁר וְהַכָּבוֹד כְּאַחַת.
And he should not set upon his heart that he will acquire Torah along with wealth and honor as one.
און ער זאל נישט לייגן אויף זיין הארץ אז ער וועט קונה זיין תורה צוזאמען מיט עשירות און כבוד אויף אמאל.
משנה אבות ו ד "כָּךְ הִיא דַּרְכָּהּ שֶׁל תּוֹרָה.
As the Mishnah in Avos 6:4 states: "Such is the path of Torah:
ווי די משנה אין אבות ו:ד זאגט: "אזוי איז דער וועג פון תורה:
פַּת בַּמֶּלַח תֹּאכַל
bread with salt you shall eat,
ברויט מיט זאלץ זאלסטו עסן,
וּמַיִם בַּמְּשׂוּרָה תִּשְׁתֶּה
and water by measure you shall drink,
און וואסער מיט א מאס זאלסטו טרינקען,
וְעַל הָאָרֶץ תִּישַׁן
and upon the ground you shall sleep,
און אויף דער ערד זאלסטו שלאָפן,
וְחַיֵּי צַעַר תִּחְיֶה
and a life of deprivation you shall live,
און א לעבן פון צער זאלסטו לעבן,
וּבַתּוֹרָה אַתָּה עָמֵל".
and in Torah you toil."
און אין דער תורה הארעוועסטו."
וְלֹא עָלֶיךָ הַדָּבָר לִגְמֹר
And yet, not upon you is the matter to complete the entire Torah,
און דאך, נישט אויף דיר איז די זאך צו ענדיגן די גאנצע תורה,
וְלֹא אַתָּה בֶּן חוֹרִין לִבָּטֵל מִמֶּנָּה.
and at the same time, not are you a free man to desist from it entirely.
און אין די זעלבע צייט, ביסטו נישט קיין בן חורין זיך אפצוזאגן דערפון אינגאנצן.
וְאִם הִרְבֵּיתָ תּוֹרָה הִרְבֵּיתָ שָׂכָר.
And if you have increased your study of Torah, you have increased your reward,
און אויב דו האסט מער געמערט תורה, האסטו געמערט שכר,
וְהַשָּׂכָר לְפִי הַצַּעַר:
and the reward is according to the pain and effort you invest.
און דער שכר איז לויט דעם צער און די מי וואס דו לייגסט אריין.
שֶׁמָּא תֹּאמַר
Perhaps you will say to yourself:
אֶפְשָׁר וֶועסְטוּ זָאגְן צוּ זִיךְ אַלֵיין:
עַד שֶׁאֲקַבֵּץ מָמוֹן
“Until the time that I gather enough money,
בִּיז דִי צַײט וָואס אִיךְ וֶועל אָנְזָאמְלֶען גֶעלְט,
אֶחֱזֹר וְאֶקְרָא.
only then I will return and I will study; or,
עֶרְשְׁט דֶעמָאלְט וֶועל אִיךְ צוּרִיקְקוּמֶען אוּן אִיךְ וֶועל לֶערְנֶען; אָדֶער,
עַד שֶׁאֶקְנֶה מַה שֶּׁאֲנִי צָרִיךְ
until the time that I buy what that I need for my household,
בִּיז דִי צַײט וָואס אִיךְ וֶועל קוֹיפְן וָואס אִיךְ דָארְף פַאר מַײן שְׁטוּב,
וְאֶפָּנֶה מֵעֲסָקַי
and I will be free from my business affairs,
אוּן אִיךְ וֶועל זַײן פְרַײ פוּן מַײנֶע גֶעשֶׁעפְטְן,
וְאֶחֱזֹר וְאֶקְרָא.
and only then I will return and I will study.”
אוּן עֶרְשְׁט דֶעמָאלְט וֶועל אִיךְ צוּרִיקְקוּמֶען אוּן אִיךְ וֶועל לֶערְנֶען.
אִם תַּעֲלֶה מַחֲשָׁבָה זוֹ עַל לִבְּךָ
If such a thought arises upon your heart,
אוֹיב אַזָא מַחֲשָׁבָה וֶועט אַרוֹיפְקוּמֶען אוֹיף דַײן הַארְץ,
אֵין אַתָּה זוֹכֶה לְכִתְרָהּ שֶׁל תּוֹרָה לְעוֹלָם.
you will not merit the crown of Torah forever.
וֶועסְטוּ קֵײנְמָאל נִישְׁט זוֹכֶה זַײן צוּם קְרוֹין פוּן תּוֹרָה.
אֶלָּא עֲשֵׂה תּוֹרָתְךָ קֶבַע
Rather, make your Torah study fixed,
נָאר מַאךְ דַײן תּוֹרָה לֶערְנֶען קָבוּעַ,
וּמְלַאכְתְּךָ עַרְאַי
and your work temporary.
אוּן דַײן אַרְבֶּעט עֲרַאי.
משנה אבות ב ד
As the Sages taught in Mishnah Avos, chapter two, mishnah four:
אַזוֹי וִוי דִי חֲכָמִים הָאבְן גֶעלֶערְנְט אִין מִשְׁנַת אָבוֹת, קָאפִּיטְל צְוֵוײ, מִשְׁנָה פִיר:
וְלֹא תֹּאמַר "לִכְשֶׁאֶפָּנֶה אֶשְׁנֶה
“And do not say, ‘When I am free I will study,’
"אוּן זָאג נִישְׁט 'אַז אִיךְ וֶועל זַײן פְרַײ וֶועל אִיךְ לֶערְנֶען',
שֶׁמָּא לֹא תִּפָּנֶה":
perhaps you will not be free.”
וַוײל אֶפְשָׁר וֶועסְטוּ נִישְׁט זַײן פְרַײ".
כָּתוּב בַּתּוֹרָה
It is written in the Torah regarding the acquisition of Torah knowledge:
עס שטייט געשריבן אין די תּוֹרה וועגן קוֹנה זיין תּוֹרה:
גמרא עירובין נה א "לֹא בַשָּׁמַיִם הִיא וְלֹא מֵעֵבֶר לַיָּם הִיא".
as the Gemara in Eruvin 55a expounds on the verse, "It is not in heaven, and it is not beyond the sea."
ווי די גמרא אין עירובין נה. דרש'נט אויפ'ן פּסוק, "עס איז נישט אין הימל, און עס איז נישט איבער'ן ים".
לֹא בַשָּׁמַיִם הִיא
It is not in heaven means that
עס איז נישט אין הימל מיינט אַז
לֹא בְּגַסֵּי הָרוּחַ הִיא מְצוּיָה
it is not found among those of a haughty spirit who hold themselves high like the heavens,
עס געפֿינט זיך נישט בייַ די וואָס האָבן אַ הויכע גאסטרוח וואָס האַלטן זיך הויך ווי דער הימל,
וְלֹא בִּמְהַלְּכֵי מֵעֵבֶר לַיָּם הִיא.
and it is not found among those who travel beyond the sea constantly in pursuit of wealth.
און עס געפֿינט זיך נישט בייַ די וואָס פֿאָרן אַרום איבער'ן ים כּסדר נאָכצולויפֿן עשירות.
לְפִיכָךְ אָמְרוּ חֲכָמִים
Therefore, the Sages said in the
דערפֿאַר האָבן חכמים געזאָגט אין דער
משנה אבות ב ה "לֹא כָּל הַמַּרְבֶּה בִּסְחוֹרָה מַחְכִּים".
Mishnah in Avos 2:5, "Not everyone who increases in business becomes wise."
משנה אין אבות ב:ה, "נישט יעדער וואָס מערט אָן מיט געשעפֿטן ווערט קלוג".
וְצִוּוּ חֲכָמִים
And the Sages commanded us in Avos 4:10,
און חכמים האָבן אונז אָנגעזאָגט אין אבות ד:י,
הֱוֵי מְמַעֵט בְּעֵסֶק וַעֲסֹק בַּתּוֹרָה:
"Minimize business dealings and occupy yourself with the Torah."
"מינער דייַנע געשעפֿטן און פֿאַרנעם זיך מיט תּוֹרה".
דִּבְרֵי תּוֹרָה נִמְשְׁלוּ כַּמַּיִם
The words of Torah are compared to water,
דִי וֶוערְטֶער פוּן תּוֹרָה זֶענֶען צוּגֶעגְלִיכְן צוּ וַואסֶער,
שֶׁנֶּאֱמַר ישעיה נה א "הוֹי כָּל צָמֵא לְכוּ לַמַּיִם".
as it is said in the Navi Yeshayahu, "Ho, everyone who is thirsty, go to the water."
וִוי עֶס שְׁטֵייט אִין נָבִיא יְשַׁעְיָהוּ, "הוֹי, אַלֶע וַואס זֶענֶען דוּרְשְׁטִיג, גֵייט צוּ דִי וַואסֶער."
לוֹמַר לְךָ
This is to say to you:
דָאס קוּמְט דִיר צוּ זָאגְן:
מַה מַּיִם אֵינָם מִתְכַּנְּסִין בִּמְקוֹם מִדְרוֹן
Just as water does not collect in a place of a slope,
פוּנְקְט וִוי וַואסֶער קְלַייבְט זִיךְ נִישְׁט אָן אוֹיף אַן אַרָאפְלָאזְנְדִיגְן אָרְט,
אֶלָּא נִזְחָלִין מֵעָלָיו וּמִתְקַבְּצִים בִּמְקוֹם אַשְׁבּוֹרֶן
but flows from upon it and gathers in a place of a depression, a low and hollow basin,
נָאר עֶס רִינְט אָפּ דֶערְפוּן אוּן קְלַייבְט זִיךְ צוּנוֹיף אִין אַ נִידֶערִיגְן אָרְט, אַ טִיפֶע אוּן אוֹיסְגֶעהוֹילְטֶע גְרוּבּ,
כָּךְ דִּבְרֵי תּוֹרָה אֵינָם נִמְצָאִים בְּגַסֵּי הָרוּחַ
so the words of Torah are not found in the haughty of spirit,
אַזוֹי אוֹיךְ גֶעפִינֶען זִיךְ נִישְׁט דִי וֶוערְטֶער פוּן תּוֹרָה בַּיי דִי וַואס זֶענֶען גְרוֹיסְהַאלְטֶערִיש אִין זֵייעֶר גֵייסְט,
וְלֹא בְּלֵב כָּל גְּבַהּ לֵב
and not in the heart of any haughty of heart,
אוּנְד נִישְׁט אִין דֶעם הַארְץ פוּן וֶוער עֶס אִיז הוֹיכְמוּטִיג אִין הַארְץ,
אֶלָּא בְּדַכָּא וּשְׁפַל רוּחַ
but only in the humble and lowly of spirit,
נָאר בְּלוֹיז בַּיי דִי וַואס זֶענֶען צֶעבְרָאכְן אוּן נִידֶערִיג אִין גֵייסְט,
שֶׁמִּתְאַבֵּק בַּעֲפַר רַגְלֵי הַחֲכָמִים
who makes himself dusty in the dust of the feet of the Sages,
וַואס מַאכְט זִיךְ שְׁטוֹיבִּיג מִיט דֶעם שְׁטוֹיבּ פוּן דִי פִיס פוּן דִי חֲכָמִים,
וּמֵסִיר הַתַּאֲווֹת וְתַעֲנוּגֵי הַזְּמַן מִלִּבּוֹ
and removes the desires and pleasures of the time from his heart,
אוּן נֶעמְט אַרָאפּ דִי תַּאֲווֹת אוּן דִי פַארְגֶענִיגְנְס פוּן דֶער צַייט פוּן זַיין הַארְץ,
וְעוֹשֶׂה מְלָאכָה בְּכָל יוֹם מְעַט כְּדֵי חַיָּיו
and does melacha in every day a little, just sufficient for his sustenance,
אוּן טוּט מְלָאכָה יֶעדְן טָאג אַ בִּיסְל, פוּנְקְט גֶענוּג פַאר זַיין חִיּוּנָה,
אִם לֹא הָיָה לוֹ מַה יֹּאכַל
if there was not to him what he will eat otherwise,
אוֹיבּ עֶר הָאט נִישְׁט גֶעהַאט וַואס צוּ עֶסְן אוֹיף אַן אַנְדֶער אוֹפְן,
וּשְׁאָר יוֹמוֹ וְלֵילוֹ עוֹסֵק בַּתּוֹרָה:
and the rest of his day and his night he occupies himself with the Torah.
אוּן דֶעם רֶעשְׁט פוּן זַיין טָאג אוּן זַיין נַאכְט פַארְנֶעמְט עֶר זִיךְ מִיט דֶער תּוֹרָה.
כָּל הַמֵּשִׂים עַל לִבּוֹ
Anyone who places upon his heart
יֶעדֶער וָואס לֵייגְט אוֹיף זַײן הָארְץ
שֶׁיַּעֲסֹק בַּתּוֹרָה וְלֹא יַעֲשֶׂה מְלָאכָה
that he will engage in Torah and not do work
אַז עֶר וֶועט זִיךְ פַארְנֶעמֶען מִיט תּוֹרָה אוּן נִישְׁט טָאן קֵײן אַרְבֶּעט
וְיִתְפַּרְנֵס מִן הַצְּדָקָה
and will be sustained from charity,
אוּן וֶועט זִיךְ אוֹיסְהַאלְטְן פוּן צְדָקָה,
הֲרֵי זֶה חִלֵּל אֶת הַשֵּׁם
behold this one desecrates the Name of Hashem,
הֲרֵי זֶה פַארְשְׁוֶועכְט דֶעם נָאמֶען פוּן הַשֵּׁם,
וּבִזָּה אֶת הַתּוֹרָה
and dishonors the Torah,
אוּן פַארְשֶׁעמְט דִי תּוֹרָה,
וְכִבָּה מֵאוֹר הַדָּת
and extinguishes from the light of the faith,
אוּן לֶעשְׁט אוֹיס פוּנֶעם לִיכְט פוּן דֶער רֶעלִיגְיֶע,
וְגָרַם רָעָה לְעַצְמוֹ
and causes evil to himself,
אוּן פַארְאוּרְזַאכְט שְׁלֶעכְטְס פַאר זִיךְ אַלֵײן,
וְנָטַל חַיָּיו מִן הָעוֹלָם הַבָּא.
and removes his life from the world to come.
אוּן נֶעמְט צוּ זַײן לֶעבְן פוּנֶעם עוֹלָם הַבָּא.
לְפִי שֶׁאָסוּר לֵהָנוֹת מִדִּבְרֵי תּוֹרָה בָּעוֹלָם הַזֶּה.
Because it is forbidden to benefit from words of Torah in this world.
וַוײל עֶס אִיז אָסוּר הֲנָאָה צוּ הָאבְן פוּן דִּבְרֵי תוֹרָה אִין דֶער וֶועלְט.
אָמְרוּ חֲכָמִים
As the Sages said in the Mishnah in Avos, "Anyone who benefits from words of Torah removes his life from the world."
אַזוֹי וִוי חֲכָמִים הָאבְן גֶעזָאגְט אִין דֶער מִשְׁנָה אִין אָבוֹת, "יֶעדֶער וָואס הָאט הֲנָאָה פוּן דִּבְרֵי תוֹרָה נֶעמְט אַרוֹיס זַײן לֶעבְן פוּן דֶער וֶועלְט."
וְעוֹד צִוּוּ וְאָמְרוּ
And further they commanded and said, "Do not make them a crown to magnify oneself with them, nor an axe to chop with them."
אוּן וַוײטֶער הָאבְן זֵײ בַאפוֹילְן אוּן גֶעזָאגְט, "מַאךְ זֵײ נִישְׁט פַאר קֵײן קְרוֹין זִיךְ גְרוֹיסְצוּהַאלְטְן מִיט זֵײ, אוּן נִישְׁט פַאר קֵײן הָאק צוּ הָאקְן מִיט זֵײ."
וְעוֹד צִוּוּ וְאָמְרוּ
And further they commanded and said, "Love work and hate Rabbinate,"
אוּן וַוײטֶער הָאבְן זֵײ בַאפוֹילְן אוּן גֶעזָאגְט, "הָאבּ לִיבּ אַרְבֶּעט אוּן הָאס דִי רַבָּנוּת,"
וְכָל תּוֹרָה שֶׁאֵין עִמָּהּ מְלָאכָה סוֹפָהּ בְּטֵלָה וְגוֹרֶרֶת עָוֹן.
"and all Torah that is not with it work, its end is nullified and drags sin."
"אוּן יֶעֳדֶע תּוֹרָה וָואס הָאט נִישְׁט קֵײן אַרְבֶּעט מִיט זִיךְ, אִיר סוֹף אִיז בָּטֵל צוּ וֶוערְן אוּן עֶס שְׁלֶעפְט נָאךְ זִיךְ עֲבֵירוֹת."
וְסוֹף אָדָם זֶה שֶׁיְּהֵא מְלַסְטֵם אֶת הַבְּרִיּוֹת:
And the end of this man is that he will rob the people.
אוּן דֶער סוֹף פוּן דֶעם מֶענְטְשׁ אִיז אַז עֶר וֶועט בַארוֹיבְן דִי מֶענְטְשְׁן.
מַעֲלָה גְּדוֹלָה הִיא
It is a great virtue
עֶס אִיז אַ גְרוֹיסֶע מַעֲלָה
לְמִי שֶׁהוּא מִתְפַּרְנֵס מִמַּעֲשֵׂה יָדָיו.
for one who sustains himself from the work of his hands,
פַאר דֶעם וָואס עֶרְנֶערְט זִיךְ פוּן זַײן אֵײגֶענֶער הָארֶעוַואנְיֶע,
וּמִדַּת חֲסִידִים הָרִאשׁוֹנִים הִיא.
and it is the trait of the pious ones of the early generations.
אוּן דָאס אִיז דִי מִדָּה פוּן דִי פְרִיעֶרְדִיגֶע חֲסִידִים.
וּבָזֶה זוֹכֶה לְכָל כָּבוֹד וְטוֹבָה
And through this, he merits all honor and goodness
אוּן דוּרְךְ דֶעם וֶועט עֶר זוֹכֶה זַײן צוּ אַלֶע כָּבוֹד אוּן גוּטְסְקֵײט
שֶׁבָּעוֹלָם הַזֶּה וְלָעוֹלָם הַבָּא
that is in this world and for the World to Come,
וָואס אִיז דָא אִין דֶער וֶועלְט אוּן פַאר דֶער קוּמֶענְדִיגֶער וֶועלְט,
שֶׁנֶּאֱמַר תהילים קכח ב "יְגִיעַ כַּפֶּיךָ כִּי תֹאכֵל אַשְׁרֶיךָ וְטוֹב לָךְ"
as it is said in Tehillim 128:2, "The toil of your hands when you eat, praiseworthy are you and it is good for you."
אַזוֹי וִוי עֶס שְׁטֵײט גֶעשְׁרִיבְן אִין תְּהִלִּים קכח, ב, "יְגִיעַ כַּפֶּיךָ כִּי תֹאכֵל אַשְׁרֶיךָ וְטוֹב לָךְ" (דִי הָארֶעוַואנְיֶע פוּן דַײנֶע הֶענְט וֶוען דוּ וֶועסְט עֶסְן, וָואוּיל אִיז דִיר אוּן גוּט אִיז פַאר דִיר).
משנה אבות ו ד "אַשְׁרֶיךָ בָּעוֹלָם הַזֶּה
And the Sages expounded in Mishnah Avos 6:4, "Praiseworthy are you in this world,
אוּן חֲזַ"ל הָאבְן דָאס אוֹיסְגֶעטֵײטְשְׁט אִין מִשְׁנָה אָבוֹת ו, ד, "וָואוּיל אִיז דִיר אִין דֶער וֶועלְט",
וְטוֹב לָךְ לָעוֹלָם הַבָּא"
and it is good for you in the World to Come,"
"אוּן גוּט אִיז פַאר דִיר אִין דֶער קוּמֶענְדִיגֶער וֶועלְט",
שֶׁכֻּלּוֹ טוֹב:
which is entirely good.
וָואס זִי אִיז אִינְגַאנְצְן גוּט.
אֵין דִּבְרֵי תּוֹרָה מִתְקַיְּמִין בְּמִי שֶׁמַּרְפֶּה עַצְמוֹ עֲלֵיהֶן.
Words of Torah are not established in one who slackens himself upon them, treating his learning with laziness or as a secondary pursuit.
דִּיבּוּרִים פוּן תּוֹרָה וֶוערְן נִישְׁט מְקוּיָּם אִין אֵיינֶעם וָואס פַארְשְׁלֶעפְט זִיךְ אוֹיף זֵיי, דוּרְךְ דֶעם וָואס עֶר לֶערְנְט מִיט פוֹילְקֵייט אָדֶער מַאכְט עֶס פַאר אַ טָפֵלְדִיגֶע זַאךְ.
וְלֹא בְּאֵלּוּ שֶׁלּוֹמְדִין מִתּוֹךְ עִדּוּן וּמִתּוֹךְ אֲכִילָה וּשְׁתִיָּה.
And not in those who study from a lifestyle of pleasure and from eating and drinking, seeking physical comforts while trying to acquire Torah.
אוּן נִישְׁט בַּיי דִי וָואס לֶערְנֶען אוֹיס אַ לֶעבְּנְסְשְׁטֵייגֶער פוּן פַארְגֶענִיגְן אוּן אוֹיס עֶסְן אוּן טְרִינְקֶען, זוּכְן פִיזִישֶׁע בַּאקְוֶועמְלִיכְקֵייטְן בְּשַׁעַת זֵיי פְּרוּבִּירְן קוֹנֶה צוּ זַיין תּוֹרָה.
אֶלָּא בְּמִי שֶׁמֵּמִית עַצְמוֹ עֲלֵיהֶן וּמְצַעֵר גּוּפוֹ תָּמִיד
But rather, they are established only in one who kills himself upon them through intense dedication, and afflicts his body constantly by depriving himself of physical indulgences for the sake of learning,
נָאר פַארְקֶערְט, זֵיי וֶוערְן נָאר מְקוּיָּם אִין אֵיינֶעם וָואס הַרְגֶעט זִיךְ אַלֵיין אוֹיף זֵיי דוּרְךְ אִיבֶּערְגֶעגֶעבֶּענֶע הָארֶעוַואנְיֶע, אוּן פַּיְינִיגְט זַיין קֶערְפֶּער שְׁטֶענְדִיג מִיטְן זִיךְ אָפְהַלְטְן פוּן גַשְׁמִיּוּתְ'דִיגֶע תַּאֲווֹת צוּלִיב דֶעם לֶערְנֶען,
וְלֹא יִתֵּן שֵׁנָה לְעֵינָיו וּלְעַפְעַפָּיו תְּנוּמָה.
and will not give sleep to his eyes and to his eyelids slumber, choosing instead to toil in Torah night and day.
אוּן עֶר וֶעט נִישְׁט גֶעבְּן קֵיין שְׁלָאף פַאר זַיְינֶע אוֹיגְן אוּן קֵיין דְרִימְל פַאר זַיְינֶע אוֹיגְן-בְּרֶעמֶען, נָאר עֶר קְלַיְיבְט אוֹיס צוּ הָארֶעוֶוען אִין תּוֹרָה טָאג אוּן נַאכְט.
אָמְרוּ חֲכָמִים דֶּרֶךְ רֶמֶז במדבר יט יד "זֹאת הַתּוֹרָה אָדָם כִּי יָמוּת בְּאֹהֶל"
The Sages said by way of allusion to this concept, based on the verse, "This is the Torah: a man when he dies in a tent,"
דִי חֲכָמִים הָאבְּן גֶעזָאגְט אַלְס אַ רֶמֶז אוֹיף דֶעם עִנְיָן, בַּאזִירְט אוּפְן פָּסוּק: "זֹאת הַתּוֹרָה אָדָם כִּי יָמוּת בְּאֹהֶל,"
אֵין הַתּוֹרָה מִתְקַיֶּמֶת אֶלָּא בְּמִי שֶׁמֵּמִית עַצְמוֹ בְּאָהֳלֵי הַחֲכָמִים.
the Torah is not established except in one who kills himself in the tents of the Sages, dedicating his entire being to the study halls.
אַז דִי תּוֹרָה וֶוערְט נִישְׁט מְקוּיָּם נָאר אִין אֵיינֶעם וָואס הַרְגֶעט זִיךְ אַלֵיין אִין דִי גֶעצֶעלְטְן פוּן דִי חֲכָמִים, אָפְּגֶעבְּנְדִיג זַיין גַאנְצֶע קִיּוּם פַאר דִי בָּתֵּי מִדְרָשִׁים.
וְכֵן אָמַר שְׁלֹמֹה בְּחָכְמָתוֹ משלי כד י "הִתְרַפִּיתָ בְּיוֹם צָרָה צַר כֹּחֶכָה".
And so said Shlomo in his wisdom: "If you slackened in a day of distress, narrow is your strength," meaning that if one is lazy in Torah study, he will lack the spiritual strength to stand in times of trouble.
אוּן אַזוֹי הָאט שְׁלֹמֹה גֶעזָאגְט אִין זַיין חָכְמָה: "הִתְרַפִּיתָ בְּיוֹם צָרָה צַר כֹּחֶכָה," וָואס דָאס מֵיינְט אַז אוֹיב אַ מֶענְטְשׁ אִיז פוֹיל אִין לֶערְנֶען תּוֹרָה, וֶעט עֶר נִישְׁט הָאבְּן דֶעם רוּחְנִיּוּתְ'דִיגְן כּוֹחַ צוּ שְׁטֵיין אִין אַ צַיְיט פוּן צָרָה.
וְעוֹד אָמַר קהלת ב ט "אַף חָכְמָתִי עָמְדָה לִּי"
And further, he said in Koheles: "Even my wisdom stood for me,"
אוּן וַוייטֶער הָאט עֶר גֶעזָאגְט אִין סֵפֶר קֹהֶלֶת: "אַף חָכְמָתִי עָמְדָה לִּי,"
חָכְמָה שֶׁלָּמַדְתִּי בְּאַף הִיא עָמְדָה לִי.
which the Sages expounded to mean: the wisdom that I learned in anger and self-deprivation, it stood for me and remained with me.
וָואס דִי חֲכָמִים הָאבְּן דְּרַשְׁנְ'ט אַז דָאס מֵיינְט: דִי חָכְמָה וָואס אִיךְ הָאב גֶעלֶערְנְט מִיט כַּעַס אוּן זֶעלְבְּסְט-אָפְהַלְטוּנְג, זִי הָאט מִיר בַּייגֶעשְׁטַאגְנֶען אוּן אִיז גֶעבְלִיבְן בַּיי מִיר.
אָמְרוּ חֲכָמִים בְּרִית כְּרוּתָה שֶׁכָּל הַיָּגֵעַ בְּתוֹרָתוֹ בְּבֵית הַמִּדְרָשׁ לֹא בִּמְהֵרָה הוּא מְשַׁכֵּחַ.
The Sages said: A covenant is made that anyone who wearies in his Torah study in the house of study, not quickly he forgets his learning.
דִי חֲכָמִים הָאבְּן גֶעזָאגְט: אַ בּוּנְד אִיז גֶעשְׁלָאפְן אַז וֶוער עֶס הָארֶעוֶועט אִין זַיין תּוֹרָה אִין בֵּית הַמִּדְרָשׁ, וֶעט עֶר נִישְׁט אַזוֹי שְׁנֶעל פַארְגֶעסְן זַיין לֶערְנֶען.
וְכָל הַיָּגֵעַ בְּתַלְמוּדוֹ בְּצִנְעָה מַחְכִּים שֶׁנֶּאֱמַר משלי יא ב "וְאֶת צְנוּעִים חָכְמָה".
And anyone who wearies in his study in private becomes wise, as it is said: "And with the modest is wisdom."
אוּן וֶוער עֶס הָארֶעוֶועט אִין זַיין לֶערְנֶען בַּסֵּתֶר וֶוערְט קְלוּג, וִוי עֶס שְׁטֵייט: "וְאֶת צְנוּעִים חָכְמָה".
וְכָל הַמַּשְׁמִיעַ קוֹלוֹ בִּשְׁעַת תַּלְמוּדוֹ תַּלְמוּדוֹ מִתְקַיֵּם בְּיָדוֹ.
And anyone who makes heard his voice at the time of his study, his study is established in his hand and is preserved in his memory.
אוּן וֶוער עֶס לָאזְט הֶערְן זַיין קוֹל בְּשַׁעַת עֶר לֶערְנְט, בְּלַיְיבְט זַיין לֶערְנֶען אִין זַיין הַאנְט אוּן וֶוערְט אָפְגֶעהִיטְן אִין זַיין זִכָּרוֹן.
אֲבָל הַקּוֹרֵא בְּלַחַשׁ בִּמְהֵרָה הוּא שׁוֹכֵחַ:
But one who reads in a whisper, quickly he forgets what he has learned.
אָבֶּער דֶער וָואס לֵייעֶנְט שְׁטִילֶערְהֵייט, פַארְגֶעסְט עֶר שְׁנֶעל וָואס עֶר הָאט גֶעלֶערְנְט.
אַף עַל פִּי שֶׁמִּצְוָה לִלְמֹד בַּיּוֹם וּבַלַּיְלָה
Even though it is a mitzvah to study Torah both by day and by night,
כאָטש עס איז אַ מצוה צו לערנען בייטאָג און ביינאַכט,
אֵין אָדָם לָמֵד רֹב חָכְמָתוֹ אֶלָּא בַּלַּיְלָה.
a person does not acquire most of his wisdom except at night.
קען אַ מענטש נישט קונה זיין דעם רובֿ פֿון זיין חכמה נאָר ביינאַכט.
לְפִיכָךְ מִי שֶׁרָצָה לִזְכּוֹת בְּכֶתֶר הַתּוֹרָה
Therefore, whoever desires to merit the crown of the Torah
דעריבער, ווער עס וויל זוכה זיין צום קרוין פֿון דער תּורה
יִזָּהֵר בְּכָל לֵילוֹתָיו
should be careful with all his nights,
זאָל זיין פֿאָרזיכטיג מיט אַלע זיינע נעכט,
וְלֹא יְאַבֵּד אֲפִלּוּ אֶחָד מֵהֶן
and not lose even one of them
און נישט פֿאַרלירן אַפֿילו איינע פֿון זיי
בְּשֵׁנָה וַאֲכִילָה וּשְׁתִיָּה וְשִׂיחָה וְכַיּוֹצֵא בָּהֶן
to sleep, and eating, and drinking, and conversation, and the like with them,
מיט שלאָף, און עסן, און טרינקען, און שמועסן, און ענליכס צו זיי,
אֶלָּא בְּתַלְמוּד תּוֹרָה וְדִבְרֵי חָכְמָה.
except in study of Torah and words of wisdom.
נאָר מיט תּלמוד תּורה און ווערטער פֿון חכמה.
אָמְרוּ חֲכָמִים אֵין רִנָּה שֶׁל תּוֹרָה אֶלָּא בַּלַּיְלָה
The Sages said: There is no song of Torah except at night,
די חכמים האָבן געזאָגט: עס איז נישטאָ קיין געזאַנג פֿון תּורה נאָר ביינאַכט,
שֶׁנֶּאֱמַר "קוּמִי רֹנִּי בַלַּיְלָה".
as it is said in Eichah, "Arise, sing out at night."
ווי עס שטייט אין איכה, "קום זינג ביינאַכט".
וְכָל הָעוֹסֵק בַּתּוֹרָה בַּלַּיְלָה
And anyone who occupies himself with Torah at night,
און יעדער וואָס פֿאַרנעמט זיך מיט תּורה ביינאַכט,
חוּט שֶׁל חֶסֶד נִמְשָׁךְ עָלָיו בַּיּוֹם
a strand of favor is extended over him by day,
ווערט אַ פֿאָדעם פֿון חסד געצויגן אויף אים בייטאָג,
שֶׁנֶּאֱמַר "יוֹמָם יְצַוֶּה ה' חַסְדּוֹ וּבַלַּיְלָה שִׁירֹה עִמִּי תְּפִלָּה לְאֵל חַיָּי".
as it is said in Tehillim, "By day He ordains, Hashem, His kindness, and at night His song is with me, a prayer to the God of my life."
ווי עס שטייט אין תהלים, "בייטאָג וועט באַפֿעלן השם זיין חסד, און ביינאַכט איז זיין געזאַנג מיט מיר, אַ תּפֿילה צום קל פֿון מיין לעבן".
וְכָל בַּיִת שֶׁאֵין נִשְׁמָעִים בּוֹ דִּבְרֵי תּוֹרָה בַּלַּיְלָה
And any house in which is not heard in it words of Torah at night,
און יעדער הויז וואָס עס הערן זיך נישט דערין קיין ווערטער פֿון תּורה ביינאַכט,
אֵשׁ אוֹכַלְתּוֹ
fire consumes it,
וועט אַ פֿייער עס אויפֿעסן,
שֶׁנֶּאֱמַר "כָּל חשֶׁךְ טָמוּן לִצְפּוּנָיו תְּאָכְלֵהוּ אֵשׁ לֹא נֻפָּח".
as it is said in Iyov, "All darkness is hidden for his treasures, shall consume him a fire not blown."
ווי עס שטייט אין איוב, "אַלע פֿינצטערניש איז באַהאַלטן פֿאַר זיינע אוצרות, עס וועט אים אויפֿעסן אַ פֿייער וואָס איז נישט אָנגעבלאָזן".
בָּזָה דְּבַר ה' זֶה שֶׁלֹּא הִשְׁגִּיחַ עַל דִּבְרֵי תּוֹרָה כָּל עִקָּר.
The pasuk says, "Because the word of Hashem he has despised" — this refers to one who does not pay attention to words of Torah at all.
דער פּסוק זאָגט, "ווייל דאָס וואָרט פֿון השם האָט ער פֿאַראַכט" — דאָס מיינט איינעם וואָס קוקט בכלל נישט אויף די ווערטער פֿון דער תּורה.
וְכֵן כָּל שֶׁאֶפְשָׁר לוֹ לַעֲסֹק בַּתּוֹרָה וְאֵינוֹ עוֹסֵק
And likewise, anyone for whom it is possible for him to occupy himself with Torah and he does not occupy himself,
און אַזוי אויך, יעדער וואָס עס איז אים מעגליך זיך צו פֿאַרנעמען מיט תּורה און ער פֿאַרנעמט זיך נישט,
אוֹ שֶׁקָּרָא וְשָׁנָה וּפֵרַשׁ לְהַבְלֵי עוֹלָם
or who read Chumash and studied Mishnah and turned away to the vanities of the world,
אָדער וואָס האָט געלערנט חומש און געחזרט משניות און האָט זיך אָפּגעקערט צו די נאַרישקייטן פֿון דער וועלט,
וְהֵנִיחַ תַּלְמוּדוֹ וּזְנָחוֹ
and left his study and abandoned it,
און האָט איבערגעלאָזט זיין לערנען און עס פֿאַרנאַכלעסיגט,
הֲרֵי זֶה בִּכְלַל בּוֹזֶה דְּבַר ה'.
behold, this one is in the category of one who despises the word of Hashem.
איז דער דאָזיגער אינעם כּלל פֿון ווער עס פֿאַראַכט דאָס וואָרט פֿון השם.
אָמְרוּ חֲכָמִים כָּל הַמְבַטֵּל אֶת הַתּוֹרָה מֵעשֶׁר
The Sages said: Whoever neglects the Torah from wealth,
די חכמים האָבן געזאָגט: ווער עס מבטל איז די תּורה צוליב רייכקייט,
סוֹפוֹ לְבַטְּלָהּ מֵעֹנִי
his end is to neglect it from poverty;
וועט זיין סוף זיין אַז ער וועט עס מבטל זיין צוליב אָרעמקייט;
וְכָל הַמְקַיֵּם אֶת הַתּוֹרָה מֵעֹנִי
and whoever maintains the Torah from poverty,
און ווער עס האַלט אויף די תּורה טראָץ אָרעמקייט,
סוֹפוֹ לְקַיְּמָהּ מֵעשֶׁר.
his end is to maintain it from wealth.
וועט זיין סוף זיין עס אויפֿצוהאַלטן צוליב רייכקייט.
וְעִנְיָן זֶה מְפֹרָשׁ הוּא בַּתּוֹרָה,
And this matter, this is explicit in the Torah,
און דער ענין, דאָס איז קלאָר אַרויסגעשריבן אין דער תּורה,
הֲרֵי הוּא אוֹמֵר "תַּחַת אֲשֶׁר לֹא עָבַדְתָּ אֶת ה' אֱלֹהֶיךָ בְּשִׂמְחָה וּבְטוּב לֵבָב מֵרֹב כֹּל"
behold, it says: "Because that not you served Hashem your God with joy and with goodness of heart from an abundance of everything,"
ווי עס שטייט: "דערפּאַר ווייל דו האָסט נישט געדינט השם דיין גאָט מיט שמחה און מיט אַ גוטן האַרצן פֿון אַן איבערפֿלוס פֿון אַלעס",
"וְעָבַדְתָּ אֶת אֹיְבֶיךָ".
"and you shall serve your enemies."
"וועסטו דינען דיינע פֿיינט".
וְאוֹמֵר "לְמַעַן עַנֹּתְךָ"
And it says: "In order to afflict you,"
און עס שטייט: "כדי דיר צו פֿייניגן",
וְאוֹמֵר "לְהֵיטִבְךָ בְּאַחֲרִיתֶךָ".
and it says: "To do you good in your end."
און עס שטייט: "דיר גוטס צו טאָן אין דיין אחרית".
The Rambam begins by explaining that while the crowns of priesthood and royalty were given to Aaron and Dovid respectively, the crown of Torah is set aside for every Jew to acquire through diligent effort. Because the Torah is more precious than anything else, the study of Torah is equated to all the other mitzvos combined, as study ultimately leads to proper deed. Practically, if a Yid is learning and is confronted with a mitzvah that can be performed by someone else, he should not interrupt his learning; however, if there is no one else available to perform the mitzvah, he must interrupt his study to fulfill Hashem's will.
דֶער רַמְבַּ"ם הֵייבְט אָן מִיט דֶעם עֶרְקְלֶערוּנְג אַז בְּשַׁעַת דִי קְרוֹינֶען פוּן כְּהוּנָה אוּן מַלְכוּת זֶענֶען גֶעגֶעבְן גֶעוָואדְן פַאר אַהֲרֹן אוּן דָוִד, אִיז דֶער כֶּתֶר תּוֹרָה אָנְגֶעגְרֵייט פַאר יֶעדְן אִיד קוֹנֶה צוּ זַיין דוּרךְ פְלַייסִיגֶע הָארֶעוַואנְיֶע. וִויבַּאלְד דִי תּוֹרָה אִיז טַייעֶרֶער פוּן אַלֶעס אַנְדֶערְשׁ, אִיז תַּלְמוּד תּוֹרָה שָׁקוּל כְּנֶגֶד אַלֶע אַנְדֶערֶע מִצְווֹת צוּזַאמֶען, וִויבַּאלְד דָאס לֶערְנֶען בְּרֶענְגְט צוּם סוֹף לִידֵי מַעֲשֶׂה. לְמַעֲשֶׂה, אוֹיב אָ אִיד לֶערְנְט אוּן עֶס קוּמְט פַאר אִים אַ מִצְוָה וַואס קֶען גֶעטָאן וֶוערְן דוּרךְ אַ צְוַוייטְן, זָאל עֶר נִישְׁט אִיבֶּערְהַאקְן זַיין לֶערְנֶען; אָבֶּער אוֹיב עֶס אִיז נִישְׁטָא קֵיין שׁוּם אַנְדֶערֶער וַואס קֶען טָאן דִי מִצְוָה, מוּז עֶר אִיבֶּערְהַאקְן זַיין לֶערְנֶען כְּדֵי צוּ טָאן דֶעם רְצוֹן הַשֵּׁם.
My dear talmid, look at the beautiful words of the Rambam. The crown of priesthood was given to Aaron and his children; the crown of royalty was given to Dovid HaMelech and his descendants. But the crown of Torah? It is not a closed dynasty. It is sitting in the corner, waiting, ready for any single Yid who wants to come and take it. It does not matter where you come from or what your background is. The Rambam tells us that even a mamzer who is a talmid chacham takes precedence over an ignorant Kohen Gadol who enters the Holy of Holies. The crown of Torah is yours for the taking, but it requires you to step forward and claim it.
How do we claim it? The Rambam gives us the secret: "Make your Torah fixed and your work temporary." The yetzer hara loves to whisper, "Just wait until I finish this business deal, or until I get my finances in order, then I will sit down and learn properly." Do not fall into this trap! If you wait until you are free, you may never be free. The Torah is compared to water, which only flows down to the lowest place. It does not stay with the haughty or those who seek luxury and ease. It rests with the humble, with those who are willing to squeeze themselves, to minimize their worldly involvements, and to put their learning first.
True acquisition of Torah comes when a person is willing to exert himself, especially in the quiet hours of the night when the world is asleep. The Sages tell us that the sweet song of Torah is heard most clearly at night. When you make sacrifices for your learning, even small ones, that Torah becomes a part of your very essence. It is not about angelic perfection; it is about a real, working Yid choosing to carve out holy time from the physical demands of this world.
Today, do not say "when I have time, I will learn." Instead, set a fixed, unbreakable time for your learning today, even if it is just fifteen minutes, and treat it as the most important appointment on your calendar, letting nothing else push it aside.
מַיין טַייעֶרֶער תַּלְמִיד, קוּק אוֹיף דִי זִיסֶע וֶוערְטֶער פוּן דֶעם רַמְבַּ"ם. דֶער כֶּתֶר כְּהוּנָה אִיז גֶעגֶעבְן גֶעוָואדְן פַאר אַהֲרֹן אוּן זַיינֶע קִינְדֶער; דֶער כֶּתֶר מַלְכוּת אִיז גֶעגֶעבְן גֶעוָואדְן פַאר דָוִד הַמֶּלֶךְ אוּן זַיינֶע נָאכְקוּמֶענִישְׁן. אָבֶּער דֶער כֶּתֶר תּוֹרָה? דָאס אִיז נִישְׁט קֵיין פַארְשְׁלָאסֶענֶע דִינַאסְטִיע. עֶס לִיגְט אִין אָ וִוינְקְל, וַארְטְנְדִיג, גְרֵייט פַאר יֶעדְן אַיינְצִיגְן אִיד וַואס וִויל קוּמֶען אוּן עֶס נֶעמֶען. עֶס וֶוענְדְט זִיךְ נִישְׁט פוּן וַואוּ דוּ קוּמְסְט אָדֶער וַואס דַיין אָפְשְׁטַאם אִיז. דֶער רַמְבַּ"ם זָאגְט אוּנְז אַז אֲפִילוּ אַ מַמְזֵר תַּלְמִיד חָכָם קוּמְט פַאר אַן עַם הָאָרֶץ כֹּהֵן גָּדוֹל וַואס גֵייט אַרַיין אִין קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים. דֶער כֶּתֶר תּוֹרָה אִיז דַיינְס צוּ נֶעמֶען, אָבֶּער עֶס פָאדֶערְט פוּן דִיר צוּ טָאן אַ שְׁרִיט פָארְאוֹיס אוּן עֶס פָאדֶערְן.
וִוי אַזוֹי פָאדֶערְן מִיר עֶס? דֶער רַמְבַּ"ם גִיט אוּנְז דֶעם סוֹד: "עֲשֵׂה תוֹרָתְךָ קֶבַע וּמְלַאכְתְּךָ עֲרַאי" — מַאךְ דַיין תּוֹרָה קָבוּעַ אוּן דַיין אַרְבֶּעט צַיְיטְוַויילִיג. דֶער יֵצֶר הָרָע לִיבְט צוּ רֶעדְן אוֹיפְ'ן אוֹיעֶר: "וַוארט נָאר בִּיז אִיךְ וֶועל עֶנְדִיגְן דֶעם גֶעשֶׁעפְט, אָדֶער בִּיז מַיינֶע פַּרְנָסָה עִנְיָנִים וֶועלְן זִיךְ מְסַדֵּר זַיין, דֶעמָאלְט וֶועל אִיךְ זִיךְ זֶעצְן לֶערְנֶען וִוי עֶס דָארְף צוּ זַיין." פַאל נִישְׁט אַרַיין אִין דֶעם פַאסְטְקֶע! אוֹיב דוּ וֶועסְט וַארְטְן בִּיז דוּ וֶועסְט זַיין פְרַיי, וֶועסְטוּ מֶעגְלִיךְ קֵיינְמָאל נִישְׁט זַיין פְרַיי. דִי תּוֹרָה וֶוערְט צוּגֶעגְלִיכְן צוּ וַואסֶער, וַואס פְלִיסְט נָאר אַראָפּ צוּם נִידְרִיגְסְטְן אָרְט. זִי בְּלַייבְט נִישְׁט בַּיי דִי גַאֲוָוה'דִיגֶע אָדֶער בַּיי דִי וַואס זוּכְן תַּעֲנוּגִים אוּן בַּאקְוֶועמְקֵייט. זִי רוּהְט בַּיי דִי עַנְוְותָנִים, בַּיי דִי וַואס זֶענֶען גְרֵייט זִיךְ צוּ קְוֶועטְשְׁן, צוּ מִינֶערְן זַיינֶע וֶועלְטְלִיכֶע עִנְיָנִים, אוּן צוּ שְׁטֶעלְן זַייער לֶערְנֶען אַלְס דֶעם עֶרְשְׁטְן עִנְיָן.
אֱמֶת'ע קִנְיַן תּוֹרָה קוּמְט וֶוען אָ מֶענְטְשׁ אִיז גְרֵייט זִיךְ אָנְצוּמִיעֶן, סְפֶעצִיעֶל אִין דִי שְׁטִילֶע שָׁעָה'ן פוּן דִי נַאכְט וֶוען דִי וֶועלְט שְׁלָאפְט. חֲזַ"ל זָאגְן אוּנְז אַז דֶער זִיסֶער גֶעזַאנְג פוּן תּוֹרָה הֶערְט זִיךְ דָאס קְלָארְסְטֶע בֵּיינַאכְט. וֶוען דוּ טוּסְט מַקְרִיב זַיין פַאר דַיין לֶערְנֶען, אֲפִילוּ קְלַיינֶע זָאכְן, וֶוערְט דִי תּוֹרָה אָ חֵלֶק פוּן דַיין גַאנְצְן מַהוּת. עֶס רֶעדְט זִיךְ נִישְׁט דָא פוּן מַלְאָכְ'אִישֶׁע שְׁלֵמוּת; עֶס רֶעדְט זִיךְ פוּן אַן אֱמֶתְ'ן, אַרְבֶּעטְסְזַאמֶען אִיד וַואס קְלַייבְט אוֹיס אוֹיסְצוּבְרֶעכְן הֵיילִיגֶע צַיְיט פוּן דִי גַשְׁמִיּוּתְ'דִיגֶע פַארְלַאנְגֶען פוּן דֶעם עוֹלָם הַזֶּה.
הַיְינְט, זָאג נִישְׁט "וֶוען אִיךְ וֶועל הָאבְן צַיְיט וֶועל אִיךְ לֶערְנֶען." פַארְקֶערְט, שְׁטֶעל אַוֶועק אָ קְבוּעָה'דִיגֶע, אוּם-בְּרֶעכְלִיכֶע צַיְיט פַאר דַיין לֶערְנֶען הַיְינְט, אֲפִילוּ אוֹיב עֶס אִיז נָאר פוּפְצְן מִינוּט, אוּן בַּאטְרַאכְט עֶס וִוי דֶעם וִויכְטִיגְסְטְן אָפְּרוּפְן אוֹיף דַיין קַאלֶענְדַאר, אוּן לָאז גָארְנִישְׁט אַנְדֶערְשׁ עֶס אַוֶועקְשְׁטוּפְן.