In this chapter, the Rambam takes on a major question that troubles many Yidden when they learn the Torah and the Nevi'im: how do we understand those pesukim that seem to say Hashem forces a person to do bad or good, which would chalilah take away our free will? The Rambam promises to lay down a great and fundamental yesod of our emunah to clear up these difficult pesukim once and for all. He begins by explaining how Hashem runs the world with true justice, bringing retribution on a sinner in this world, in the next world, or both, depending on the sin, and how Teshuvah acts as a shield to protect a person from these punishments.
We then learn a deep and sobering concept in the ways of Hashem's judgment: sometimes, when a person chooses to commit very great or numerous sins willfully and consciously, the True Judge decrees that his punishment in this world is that the gates of Teshuvah are locked before him. The Rambam brings proofs from Pharaoh, Sichon, the Canaanites, and the Yidden in the times of Eliyahu Hanavi to show that they all started sinning on their own free will, and only afterward did Hashem harden their hearts as a punishment, preventing them from repenting so they would receive their full retribution. We also learn how the tefillos of Dovid Hamelech and the other nevi'im fit into this, as they begged Hashem not to let their sins block them from the path of truth, and how Hashem sends us prophets to guide us back to Him.
אִין דֶעם קַאפִּיטְל נֶעמְט זִיךְ דֶער רַמְבַּ"ם אוּנְטֶער אַ גְרוֹיסֶע קַשְׁיָא וָואס טוּט פְלַאגְן אַסַאךְ אִידְן וֶוען זֵיי לֶערְנֶען דִּי תּוֹרָה אָן דִּי נְבִיאִים: וִוי אַזוֹי פַארְשְׁטֵייֶען מִיר יֶענֶע פְּסוּקִים וָואס זֶעעֶן אוֹיס צוּ זָאגְן אַז הַשֵּׁם צוּוִינְגְט אַ מֶענְטְשׁ צוּ טָאן שְׁלֶעכְטְס אָדֶער גוּטְס, וָואס וָואלְט חָלִילָה אָוֶועקְגֶענוּמֶען אוּנְזֶער פְרַייֶען וִוילְן? דֶער רַמְבַּ"ם פַארְשְׁפְּרֶעכְט צוּ לֵייגְן אַ גְרוֹיסְן אָן פוּנְדַאמֶענְטַאלְן יְסוֹד פוּן אוּנְזֶער אֱמוּנָה צוּ קְלַארְשְׁטֶעלְן דִּי שְׁוֶוערֶע פְּסוּקִים אֵיינְמַאל פַאר אַלֶעמַאל. עֶר הֵייבְּט אָן מִיטְ'ן עֶרְקְלֶערְן וִוי אַזוֹי הַשֵּׁם פִירְט דִּי וֶועלְט מִיט אֱמֶת'ע גֶערֶעכְטִיקֵייט, בְּרֶענְגֶענְדִיג נְקָמָה אוֹיף אַ זִינְדִיגֶער אִין דֶער וֶועלְט, אִין דֶער קוּמֶענְדִיגֶער וֶועלְט, אָדֶער בֵּיידֶע, לְוֹיט דִּי זִינְד, אָן וִוי אַזוֹי תְּשׁוּבָה דִינְט אַלְס אַ שִׁילְד צוּ בַּאשִׁיצְן אַ מֶענְטְשׁ פוּן דִּי שְׁטְרָאפְן.דֶערְנָאךְ לֶערְנֶען מִיר אַ טִיפְן אָן עֶרְנְסְטְן בַּאגְרִיף אִין דִּי וֶועגְן פוּן הַשֵּׁם'ס מִשְׁפָּט: אַמָאל, וֶוען אַ מֶענְטְשׁ קְלוֹיבְּט צוּ בַּאגֵיין זֵייעֶר גְרוֹיסֶע אָדֶער אַסַאךְ זִינְד מִיט רָצוֹן אָן בַּאוּוּאוּסְטְזִינִיג, בַּאשְׁטִימְט דֶער אֱמֶת'עֶר רִיכְטֶער אַז זַיין שְׁטְרָאף אִין דֶער וֶועלְט אִיז אַז דִּי טוֹיעֶרְן פוּן תְּשׁוּבָה וֶוערְן פַארְשְׁפַּארְט פַאר אִים. דֶער רַמְבַּ"ם בְּרֶענְגְט רְאָיוֹת פוּן פַּרְעֹה, סִיחוֹן, דִּי כְּנַעֲנִים, אָן דִּי אִידְן אִין דִּי צֵייטְן פוּן אֵלִיָּהוּ הַנָּבִיא צוּ וַוייזְן אַז זֵיי הָאבְּן אַלֶע אָנְגֶעהוֹיבְּן זִינְדִיגְן אוֹיף זֵייעֶר אֵייגֶענֶעם פְרַייֶען וִוילְן, אָן נָאר דֶערְנָאךְ הָאט הַשֵּׁם פַארְשְׁטַארְקְט זֵייעֶרֶע הֶערְצֶער אַלְס אַ שְׁטְרָאף, פַארְמַיידְנְדִיג זֵיי פוּן תְּשׁוּבָה טָאן כְּדֵי זֵיי זָאלְן בַּאקוּמֶען זֵייעֶר פוּלֶע נְקָמָה. מִיר לֶערְנֶען אוֹיךְ וִוי אַזוֹי דִּי תְּפִלּוֹת פוּן דָוִד הַמֶּלֶךְ אָן דִּי אַנְדֶערֶע נְבִיאִים פַּאסְן אַרַיין אִין דֶעם, וִוי זֵיי הָאבְּן גֶעבֶּעטְן הַשֵּׁם נִישְׁט צוּ לָאזְן זֵייעֶרֶע זִינְד זֵיי אָפְשְׁפַּארְן פוּן דֶעם וֶועג פוּן אֱמֶת, אָן וִוי אַזוֹי הַשֵּׁם שִׁיקְט אוּנְז נְבִיאִים צוּ פִירְן אוּנְז צוּרִיק צוּ אִים.
פְּסוּקִים הַרְבֵּה יֵשׁ בַּתּוֹרָה וּבְדִבְרֵי נְבִיאִים
Many verses there are in the Torah and in the words of the Prophets
עס זעִנעֶן פַארַאן אַסַאך פּסוּקִים אִין דֶער תּוֹרָה אוּן אִין דִי וֶוערְטֶער פוּן דִי נְבִיאִים
שֶׁהֵן נִרְאִין כְּסוֹתְרִין עִקָּר זֶה
that they appear as contradicting this fundamental principle of free will,
וַואס זֶעֶען אוֹיס וִוי זֵיי זֶעִנעֶן סוֹתֵר דֶעם יְסוֹד, דַאס הֵייסְט, דֶעם יְסוֹד פוּן פְרַייעֶן וִוילְן,
וְנִכְשָׁלִין בָּהֶן רֹב הָאָדָם
and most people stumble through them by misunderstanding their true meaning,
אוּן רוֹב מֶענְטְשְן שְטְרוֹיכְלֶען דוּרְךְ זֵיי וַוייל זֵיי פַארְשְטֵייעֶן נִישְט זֵייעֶר אֶמֶתְ'ן בַּאדַייט,
וְיַעֲלֶה עַל דַּעְתָּן מֵהֶן
and it arises in their minds from them
אוּן עֶס קוּמְט זֵיי אוֹיף אִין זֵייעֶרֶע מַחְשָׁבוֹת פוּן זֵיי
שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא הוּא גּוֹזֵר עַל הָאָדָם לַעֲשׂוֹת רָעָה אוֹ טוֹבָה
that the Holy One, blessed be He, decrees upon a person to do evil or good,
אַז הַשֵׁם אִיז דֶער וַואס בַּאשְטִימְט אוֹיף אַ מֶענְטְש צוּ טוּן שְלֶעכְטְס אָדֶער גוּטְס,
וְשֶׁאֵין לִבּוֹ שֶׁל אָדָם מָסוּר לוֹ לְהַטּוֹתוֹ לְכָל אֲשֶׁר יִרְצֶה.
and that the heart of a person is not handed over to him to direct it to all that he desires.
אוּן אַז דַאס הַארְץ פוּן אַ מֶענְטְש אִיז אִים נִישְט אִיבֶּערְגֶעגֶעבְן צוּ רִיכְטְן עֶס צוּ וַואס עֶר וִויל.
וַהֲרֵי אֲנִי מְבָאֵר עִקָּר גָּדוֹל
And behold, I will explain a great principle
אוּן אִיךְ וֶועל עֶרְקְלֶערְן אַ גְרוֹיסְן יְסוֹד
שֶׁמִּמֶּנּוּ תֵּדַע פֵּרוּשׁ כָּל אוֹתָן הַפְּסוּקִים.
from which you will know the explanation of all those verses.
פוּן וֶועלְכְן אִיר וֶועט וִויסְן דֶעם פֵּירוּשׁ פוּן אַלֶע יֶענֶע פּסוּקִים.
בִּזְמַן שֶׁאָדָם אֶחָד אוֹ אַנְשֵׁי מְדִינָה חוֹטְאִים
At a time when a single person or the people of a province sin,
אִין אַ צַייט וֶוען איין מֶענְטְש אָדֶער דִי מֶענְטְשְן פוּן אַ פּרָאִוִוינְץ זִינְדִיקְן,
וְעוֹשֶׂה הַחוֹטֵא חֵטְא שֶׁעוֹשֶׂה מִדַּעְתּוֹ וּבִרְצוֹנוֹ כְּמוֹ שֶׁהוֹדַעְנוּ
and the sinner commits a sin that he does from his own mind and with his own will, as we have made known that he has the power to do,
אוּן דֶער זִינְדִיקֶער טוּט אַ זִינְד וַואס עֶר טוּט פוּן זַיין אֵייגֶענֶעם מוֹחַ אוּן מִיט זַיין אֵייגֶענֶעם וִוילְן, וִוי מִיר הָאבְּן שׁוֹין גֶעזָאגְט אַז עֶר הָאט דִי כּוֹחַ צוּ טוּן,
רָאוּי לְהִפָּרַע מִמֶּנּוּ
it is proper to exact punishment from him,
אִיז עֶס פַּאסִיק צוּ נֶעמֶען נְקָמָה פוּן אִים,
וְהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא יוֹדֵעַ אֵיךְ יִפָּרַע.
and the Holy One, blessed be He, knows how He will punish him.
אוּן הַשֵׁם וַוייס וִוי אַזוֹי עֶר וֶועט אִים בַּאשְטְרַאפְן.
יֵשׁ חֵטְא שֶׁהַדִּין נוֹתֵן
There is a sin that the attribute of justice dictates
עֶס אִיז דָא אַ זִינְד וַואס דֶער מִדַּת הַדִּין בַּאשְטִימְט
שֶׁנִּפְרָעִים מִמֶּנּוּ עַל חֶטְאוֹ בָּעוֹלָם הַזֶּה
that they exact punishment from him for his sin in this world,
אַז מֶען נֶעמְט נְקָמָה פוּן אִים פַאר זַיין זִינְד אִין דֶער וֶועלְט,
בְּגוּפוֹ אוֹ בְּמָמוֹנוֹ אוֹ בְּבָנָיו הַקְּטַנִּים
in his body, or in his money, or through his small children;
אִין זַיין קֶערְפֶּער אָדֶער אִין זַיין פַארְמֶעגְן אָדֶער דוּרְךְ זֵיינֶע קְלֵיינֶע קִינְדֶער;
שֶׁבָּנָיו שֶׁל אָדָם הַקְּטַנִּים שֶׁאֵין בָּהֶם דַּעַת וְלֹא הִגִּיעוּ לִכְלַל מִצְווֹת
for a person's small children, who do not have understanding in them and have not reached the category of mitzvos,
וַוייל אַ מֶענְטְש'ס קְלֵיינֶע קִינְדֶער, וַואס הָאבְּן נִישְט קַיין דַעַת אִין זֵיי אוּן הָאבְּן נִישְט דֶערְגְרֵייכְט צוּ מִצְוֹת,
כְּקִנְיָנוֹ הֵן
are like his possession,
זֶעִנעֶן וִוי זַיין פַארְמֶעגְן,
וּכְתִיב "אִישׁ בְּחֶטְאוֹ יָמוּת" עַד שֶׁיֵּעָשֶׂה אִישׁ.
and it is written, "A man for his sin shall die," which implies that this applies only until he becomes a man.
אוּן עֶס שְטֵייט גֶעשְרִיבְּן, "אַ מֶענְטְש פַאר זַיין זִינְד וֶועט שְטַארְבְּן," וַואס מֵיינְט אַז דַאס אִיז נָאר בִּיז עֶר וֶוערְט אַ מֶענְטְש.
וְיֵשׁ חֵטְא שֶׁהַדִּין נוֹתֵן שֶׁנִּפְרָעִין מִמֶּנּוּ לָעוֹלָם הַבָּא
And there is a sin that justice dictates that they exact punishment from him in the World to Come,
אוּן עֶס אִיז דָא אַ זִינְד וַואס דֶער דִּין בַּאשְטִימְט אַז מֶען נֶעמְט נְקָמָה פוּן אִים אִין עוֹלָם הַבָּא,
וְאֵין לָעוֹבֵר עָלָיו שׁוּם נֵזֶק בָּעוֹלָם הַזֶּה.
and there is not to the transgressor of it any damage in this world.
אוּן עֶס אִיז נִישְט פַאר דֶעם עוֹבֵר אוֹיף דֶעם קַיין שַׁאדְן אִין דֶער וֶועלְט.
וְיֵשׁ חֵטְא שֶׁנִּפְרָעִין מִמֶּנּוּ בָּעוֹלָם הַזֶּה וְלָעוֹלָם הַבָּא:
And there is a sin that they exact punishment from him in this world and for the World to Come.
אוּן עֶס אִיז דָא אַ זִינְד וַואס מֶען נֶעמְט נְקָמָה פוּן אִים אִין דֶער וֶועלְט אוּן אִין עוֹלָם הַבָּא.
בַּמֶּה דְּבָרִים אֲמוּרִים
In what cases are these words said?
אין וועלכע פֿאַלן ווערן די דאָזיקע ווערטער געזאָגט?
בִּזְמַן שֶׁלֹּא עָשָׂה תְּשׁוּבָה
At a time when the sinner did not do teshuvah,
אין דער צײַט ווען דער זינדיקער האָט נישט געטאָן תשובה,
אֲבָל אִם עָשָׂה תְּשׁוּבָה
but if he did do teshuvah,
אָבער אויב ער האָט יאָ געטאָן תשובה,
הַתְּשׁוּבָה כִּתְרִיס לִפְנֵי הַפֻּרְעָנוּת.
the teshuvah stands like a shield before the retribution and protects him from punishment.
שטייט די תשובה ווי אַ שילד פֿאַר דער שטראָף און באַשיצט אים פֿון קאַראַ.
וּכְשֵׁם שֶׁהָאָדָם חוֹטֵא מִדַּעְתּוֹ וּבִרְצוֹנוֹ
And just as a person sins of his own knowledge and with his own will,
און פּונקט ווי אַ מענטש זינדיקט פֿון זײַן וויסן און מיט זײַן אייגענעם ווילן,
כָּךְ הוּא עוֹשֶׂה תְּשׁוּבָה מִדַּעְתּוֹ וּבִרְצוֹנוֹ:
so he does teshuvah of his own knowledge and with his own will, for Hashem does not force him to do bad or good.
אַזוי טוט ער תשובה פֿון זײַן וויסן און מיט זײַן אייגענעם ווילן, ווײַל השם צווינגט אים נישט צו טאָן שלעכטס אָדער גוטס.
וְאֶפְשָׁר שֶׁיֶּחְטָא אָדָם חֵטְא גָּדוֹל אוֹ חֲטָאִים רַבִּים
And it is possible that a person will commit a great sin, or many sins,
און עס איז מעגלעך אַז אַ מענטש וועט באַגיין אַ גרויסע זינד, אָדער פילע זינד,
עַד שֶׁיִּתֵּן הַדִּין לִפְנֵי דַּיַן הָאֱמֶת
until the judgment will be given before the Judge of Truth, Hashem,
ביז דער משפט וועט געגעבן ווערן פאַרן ריכטער פון אמת, השם,
שֶׁיְּהֵא הַפֵּרָעוֹן מִזֶּה הַחוֹטֵא עַל חֲטָאִים אֵלּוּ שֶׁעָשָׂה בִּרְצוֹנוֹ וּמִדַּעְתּוֹ
that the retribution from this sinner for these sins, which he committed of his own free will and with his knowledge, should be
אַז די שטראָף פון דעם זינדיקער פאַר די זינד, וואָס ער האָט באַגאַנגען פון זיין אייגענעם פרייען ווילן און מיט זיין וויסן, זאָל זיין
שֶׁמוֹנְעִין מִמֶּנּוּ הַתְּשׁוּבָה
that they withhold repentance from him,
אַז מען האַלט אָפּ פון אים תשובה,
וְאֵין מַנִּיחִין לוֹ רְשׁוּת לָשׁוּב מֵרִשְׁעוֹ
and they do not allow him permission to repent from his wickedness,
און מען לאָזט אים נישט קיין רשות זיך אומקערן פון זיין רשעות,
כְּדֵי שֶׁיָּמוּת וְיֹאבַד בְּחֶטְאוֹ שֶׁעָשָׂה.
in order that he will die and perish in his sin that he committed.
כּדי ער זאָל שטאַרבן און אומקומען אין זיין זינד וואָס ער האָט באַגאַנגען.
הוּא שֶׁהַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אָמַר עַל יְדֵי יְשַׁעְיָהוּ
This is what the Holy One, blessed is He, said through Yeshayahu:
דאָס איז וואָס דער הייליקער, געלויבט איז ער, האָט געזאָגט דורך ישעיהו:
"הַשְׁמֵן לֵב הָעָם הַזֶּה" וְגוֹ'.
"Make fat the heart of this people..." and so on.
„מאַך פֿעט דאָס האַרץ פֿון דעם דאָזיקן פֿאָלק‟ און אַזוי ווייטער.
וְכֵן הוּא אוֹמֵר
And so He says in Divrei HaYamim:
און אַזוי זאָגט ער אין דברי הימים:
"וַיִּהְיוּ מַלְעִבִים בְּמַלְאֲכֵי הָאֱלֹהִים וּבוֹזִים דְּבָרָיו וּמִתַּעְתְּעִים בִּנְבִאָיו עַד עֲלוֹת חֲמַת ה' בְּעַמּוֹ עַד לְאֵין מַרְפֵּא".
"And they were mocking the messengers of God, and despising His words, and scoffing at His prophets, until the rising of the wrath of Hashem against His people, until there was no remedy."
„און זיי האָבן געשפּעט מיט די שליחים פֿון גאָט, און פֿאַרשפּאָט זײַנע ווערטער, און געשפּילט מיט זײַנע נביאים, ביז עס איז אויפֿגעקומען דער כּעס פֿון השם אויף זײַן פֿאָלק, ביז עס איז נישט געווען קיין הילף.‟
כְּלוֹמַר חָטְאוּ בִּרְצוֹנָם וְהִרְבּוּ לִפְשֹׁעַ
Meaning to say, they sinned of their own free will and multiplied their transgressions,
דאָס הייסט, זיי האָבן געזינדיקט פון זייער אייגענעם פרייען ווילן און האָבן מער געזינדיקט,
עַד שֶׁנִּתְחַיְּבוּ לִמְנֹעַ מֵהֶן הַתְּשׁוּבָה שֶׁהִיא הַמַּרְפֵּא.
until they became liable to have repentance withheld from them, which is the remedy.
ביז זיי זענען געוואָרן שולדיק צו ווערן אָפּגעהאַלטן פון תשובה, וואָס איז די הילף.
לְפִיכָךְ כָּתוּב בַּתּוֹרָה
Therefore, it is written in the Torah:
דערִיבּער שׁטייט געשׁרִיבּן אִין דֶער תּוֹרָה:
"וַאֲנִי אֲחַזֵּק אַקְשֶׁה אֶת לֵב פַּרְעֹה".
"And I will strengthen" and "I will harden the heart of Pharaoh."
„און איך וועל פֿאַרשטאַרקן‟ און „איך וועל פֿאַרהאַרטן דאָס האַרץ פֿון פּרעה.‟
לְפִי שֶׁחָטָא מֵעַצְמוֹ תְּחִלָּה
Because he sinned on his own at first,
ווייל ער האָט זיך אַליין געזינדיקט צום ערשט,
וְהֵרֵעַ לְיִשְׂרָאֵל הַגָּרִים בְּאַרְצוֹ
and did evil to Yisrael who were dwelling in his land,
און האָט שלעכטס געטאָן צו ישראל וואָס האָבן געוווינט אין זיין לאַנד,
שֶׁנֶּאֱמַר "הָבָה נִתְחַכְּמָה לוֹ".
as it is said: "Come, let us deal wisely with them."
ווי עס שטייט: „לאָמיר זיך קלוגן מיט אים.‟
נָתַן הַדִּין לִמְנֹעַ הַתְּשׁוּבָה מִמֶּנּוּ עַד שֶׁנִּפְרַע מִמֶּנּוּ.
The judgment dictated to withhold repentance from him until retribution was exacted from him.
דער משפט האָט באַשטימט אָפּצוהאַלטן פון אים תשובה ביז מען האָט אים באַשטראָפט.
לְפִיכָךְ חִזֵּק הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אֶת לִבּוֹ.
Therefore, the Holy One, blessed is He, hardened his heart.
דעריבער האָט דער הייליקער, געלויבט איז ער, פֿאַרשטאַרקן זיין האַרץ.
וְלָמָּה הָיָה שׁוֹלֵחַ לוֹ בְּיַד משֶׁה וְאוֹמֵר שְׁלַח וַעֲשֵׂה תְּשׁוּבָה
And why did He send to him through Moshe, saying, "Send them out and do teshuvah,"
און פאַרוואָס האָט ער אים געשיקט דורך משה און געזאָגט, „שיק זיי אַרויס און טו תשובה,‟
וּכְבָר אָמַר לוֹ הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא אֵין אַתָּה מְשַׁלֵּחַ
when the Holy One, blessed is He, had already said to him, "You will not send them,"
ווען דער הייליקער, געלויבט איז ער, האָט שוין צו אים געזאָגט, „דו וועסט זיי נישט שיקן,‟
שֶׁנֶּאֱמַר "וְאַתָּה וַעֲבָדֶיךָ יָדַעְתִּי" וְגוֹ'
as it is said: "But as for you and your servants, I know..." and so on,
ווי עס שטייט: „אָבער דו און דײַנע קנעכט, איך ווייס...‟ און אַזוי ווייטער,
"וְאוּלָם בַּעֲבוּר זֹאת הֶעֱמַדְתִּיךָ".
and "But indeed, for this reason I have kept you standing"?
און „אָבער טאַקע דערפֿאַר האָב איך דיך געהאַלטן שטייענדיק‟?
כְּדֵי לְהוֹדִיעַ לְבָאֵי הָעוֹלָם
In order to make known to all who enter the world
כּדי צו מאַכן באַקאַנט צו אַלע וואָס קומען אין דער וועלט,
שֶׁבִּזְמַן שֶׁמּוֹנֵעַ הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא הַתְּשׁוּבָה לַחוֹטֵא אֵינוֹ יָכוֹל לָשׁוּב
that at a time when the Holy One, blessed is He, withholds repentance from the sinner, he is unable to repent,
אַז אין אַ צייט ווען דער הייליקער, געלויבט איז ער, האַלט אָפּ תשובה פֿונעם זינדיקער, קען ער זיך נישט אומקערן,
אֶלָּא יָמוּת בְּרִשְׁעוֹ שֶׁעָשָׂה בִּתְחִלָּה בִּרְצוֹנוֹ.
but he will die in his wickedness which he committed at first of his own free will.
נאָר ער וועט שטאַרבן אין זיין רשעות וואָס ער האָט באַגאַנגען צום ערשט פון זיין אייגענעם פרייען ווילן.
וְכֵן סִיחוֹן לְפִי עֲוֹנוֹת שֶׁהָיוּ לוֹ נִתְחַיֵּב לְמָנְעוֹ מִן הַתְּשׁוּבָה
And so too Sichon, according to the sins that he had, became liable to have repentance withheld from him,
און אַזוי אויך סיחון, לויט די זינד וואָס ער האָט געהאַט, איז ער געוואָרן שולדיק צו ווערן אָפּגעהאַלטן פון תשובה,
שֶׁנֶּאֱמַר "כִּי הִקְשָׁה ה' אֱלֹהֶיךָ אֶת רוּחוֹ וְאִמֵּץ אֶת לְבָבוֹ".
as it is said: "For Hashem, your God, hardened his spirit and made his heart obstinate."
ווי עס שטייט: „וואָרום השם דײַן גאָט האָט פֿאַרהאַרטן זײַן גײַסט און פֿאַרשטאַרקט זײַן האַרץ.‟
וְכֵן הַכְּנַעֲנִים לְפִי תּוֹעֲבוֹתֵיהֶן מָנַע מֵהֶן הַתְּשׁוּבָה
And so too the Canaanites, according to their abominations, He withheld repentance from them
און אַזוי אויך די כּנענים, לויט זייערע עקלדיקע מעשים, האָט ער אָפּגעהאַלטן פון זיי תשובה,
עַד שֶׁעָשׂוּ מִלְחָמָה עִם יִשְׂרָאֵל.
until they waged war with Yisrael,
ביז זיי האָבן געפירט מלחמה מיט ישראל,
שֶׁנֶּאֱמַר "כִּי מֵאֵת ה' הָיְתָה לְחַזֵּק אֶת לִבָּם לִקְרַאת הַמִּלְחָמָה עִם יִשְׂרָאֵל לְמַעַן הַחֲרִימָם".
as it is said: "For it was from Hashem to harden their hearts to meet in war with Yisrael, in order to utterly destroy them."
ווי עס שטייט: „וואָרום פֿון השם איז עס געווען צו פֿאַרשטאַרקן זייער האַרץ צו טרעפֿן אין מלחמה מיט ישראל, כּדי זיי אינגאַנצן צו פֿאַרניכטן.‟
וְכֵן יִשְׂרָאֵל בִּימֵי אֵלִיָּהוּ לְפִי שֶׁהִרְבּוּ לִפְשֹׁעַ
And so too Yisrael in the days of Eliyahu, because they multiplied their transgressions,
און אַזוי אויך ישראל אין די טעג פון אליהו, ווייל זיי האָבן מער געזינדיקט,
מָנַע מֵאוֹתָן הַמַּרְבִּים לִפְשֹׁעַ תְּשׁוּבָה
He withheld repentance from those who multiplied their transgressions,
האָט ער אָפּגעהאַלטן תשובה פון די וואָס האָבן מער געזינדיקט,
שֶׁנֶּאֱמַר "וְאַתָּה הֲסִבֹּתָ אֶת לִבָּם אֲחֹרַנִּית"
as it is said: "And You have turned their heart backward,"
ווי עס שטייט: „און דו האָסט אומגעקערט זייער האַרץ צוריק,‟
כְּלוֹמַר מָנַעְתָּ מֵהֶן הַתְּשׁוּבָה.
meaning to say, You withheld repentance from them.
דאָס הייסט, דו האָסט אָפּגעהאַלטן פון זיי תשובה.
נִמְצֵאתָ אוֹמֵר שֶׁלֹּא גָּזַר הָאֵל עַל פַּרְעֹה לְהָרַע לְיִשְׂרָאֵל.
Consequently, you must say that God did not decree upon Pharaoh to do evil to Yisrael,
דעריבער מוזט איר זאָגן אַז גאָט האָט נישט באַשטימט אויף פרעה צו טאָן שלעכטס צו ישראל.
וְלֹא עַל סִיחוֹן לַחֲטֹא בְּאַרְצוֹ.
nor upon Sichon to sin in his land,
און נישט אויף סיחון צו זינדיקן אין זיין לאַנד.
וְלֹא עַל הַכְּנַעֲנִים לְהַתְעִיב.
nor upon the Canaanites to act abominably,
און נישט אויף די כּנענים צו טאָן עקלדיקע מעשים.
וְלֹא עַל יִשְׂרָאֵל לַעֲבֹד עֲבוֹדָה זָרָה.
nor upon Yisrael to worship idols.
אוּן נִישׁט אוֹיף יִשׂרָאֵל צוּ דִינֶען עֲבוֹדָה זָרָה.
אֶלָּא כֻּלָּן חָטְאוּ מֵעַצְמָן
Rather, all of them sinned of their own accord,
נאָר אַלע האָבן געזינדיקט פון זיך אַליין,
וְכֻלָּן נִתְחַיְּבוּ לִמְנֹעַ מֵהֶן הַתְּשׁוּבָה:
and all of them became liable to have repentance withheld from them.
און אַלע זענען געוואָרן שולדיק צו ווערן אָפּגעהאַלטן פון תשובה.
וּכְעִנְיָן זֶה שׁוֹאֲלִין הַצַּדִּיקִים וְהַנְּבִיאִים בִּתְפִלָּתָם מֵאֵת ה' לְעָזְרָם עַל הָאֱמֶת.
And like this matter, the righteous and the prophets ask in their prayer from Hashem to help them upon the truth, so that they do not stumble in sin and lose their path.
און אַזוי ווי די זאַך, בעטן די צדיקים און די נביאים אין זייער תפילה פון השם ער זאָל זיי העלפן אויף דעם אמת, כדי זיי זאָלן זיך נישט אַרומכאַפּן אין זינד און פאַרלירן זייער וועג.
כְּמוֹ שֶׁאָמַר דָּוִד תהילים כז יא "הוֹרֵנִי ה' דַּרְכֶּךָ".
This is like that which Dovid said in Tehillim 27:11, "Teach me, Hashem, Your way."
דאָס איז אַזוי ווי דוד האָט געזאָגט אין תהילים כז יא, "הוֹרֵנִי ה' דַּרְכֶּךָ".
כְּלוֹמַר אַל יִמְנָעוּנִי חֲטָאַי דֶּרֶךְ הָאֱמֶת שֶׁמִּמֶּנָּה אֵדַע דַּרְכְּךָ וְיִחוּד שְׁמֶךָ.
Meaning to say: Let not my sins prevent me from finding the path of the truth, from which I will know Your way and the oneness of Your Name, and thus serve You with a complete heart.
דאָס הייסט: זאָלן מיינע זינד מיך נישט אָפּהאַלטן פון געפינען דעם וועג פון אמת, פון וואָס איך וועל וויסן דיין וועג און די אחדות פון דיין נאָמען, און אַזוי דיר דינען מיט אַ פולן האַרץ.
וְכֵן זֶה שֶׁאָמַר תהילים נא יד "וְרוּחַ נְדִיבָה תִסְמְכֵנִי"
And so too, this is the meaning of that which he said in Tehillim 51:14, "and a spirit of magnanimity support me,"
און אַזוי אויך, דאָס איז דער טייַטש פון וואָס ער האָט געזאָגט אין תהילים נא יד, "וְרוּחַ נְדִיבָה תִסְמְכֵנִי",
כְּלוֹמַר תַּנִּיחַ רוּחִי לַעֲשׂוֹת חֶפְצְךָ
meaning to say: Let my spirit rest and be willing to do Your desire,
דאָס הייסט: זאָל מיין גייסט רוען און זיין גרייט צו טאָן דיין רצון,
וְאַל יִגְרְמוּ לִי חֲטָאַי לְמָנְעֵנִי מִתְּשׁוּבָה
and let not my sins cause me to prevent me from doing repentance,
און זאָלן מיינע זינד מיר נישט פאַרשאַפן מיך אָפּצוהאַלטן פון תשובה טאָן,
אֶלָּא תִּהְיֶה הָרְשׁוּת בְּיָדִי עַד שֶׁאֶחֱזֹר וְאָבִין וְאֵדַע דֶּרֶךְ הָאֱמֶת.
rather, let the free will be in my hand until I return and understand and know the path of the truth without any spiritual blockages.
נאָר זאָל די רשות זיין אין מיין האַנט ביז איך וועל זיך אומקערן און פאַרשטיין און וויסן דעם וועג פון אמת אָן קיין שום רוחניותדיקע בלאַקאַדזשעס.
וְעַל דֶּרֶךְ זוֹ כָּל הַדּוֹמֶה לִפְסוּקִים אֵלּוּ:
And upon this path we must explain all that is similar to these verses, where the tzaddikim pray for Hashem's guidance.
און אויף דעם וועג מוזן מיר ערקלערן אַלץ וואָס איז ענלעך צו די פסוקים, וואו די צדיקים דאַוונען פאַר השם'ס הדרכה.
וּמַהוּ זֶה שֶׁאָמַר דָּוִד תהילים כה ח "טוֹב וְיָשָׁר ה' עַל כֵּן יוֹרֶה חַטָּאִים בַּדָּרֶךְ" תהילים כה ט "יַדְרֵךְ עֲנָוִים" וְגוֹ'.
And what is this that Dovid said in Tehillim, "Good and upright is Hashem, therefore He instructs sinners in the path. He guides the humble in justice..." etc.?
און וואָס איז דאָס וואָס דוד האָט געזאָגט אין תהילים, „גוט און אויפריכטיק איז השם, דערפֿאַר לערנט ער זינדיקער דעם וועג. ער פֿירט די עניוותדיקע אין גערעכטיקייט...“ אא
זֶה שֶׁשָּׁלַח נְבִיאִים לָהֶם מוֹדִיעִים דַּרְכֵי ה' וּמַחְזִירִין אוֹתָן בִּתְשׁוּבָה.
This refers to the fact that He sent prophets to them, informing them of the ways of Hashem, and returning them in repentance.
דאָס מיינט, אַז ער האָט געשיקט צו זיי נביאים, וואָס האָבן זיי געזאָגט די וועגן פֿון השם, און זיי אומגעקערט אין תשובה.
וְעוֹד שֶׁנָּתַן בָּהֶם כֹּחַ לִלְמֹד וּלְהָבִין.
And furthermore, that He gave in them strength to learn and to understand.
און אויך, אַז ער האָט זיי געגעבן די כּוח צו לערנען און צו פֿאַרשטיין.
שֶׁמִּדָּה זוֹ בְּכָל אָדָם שֶׁכָּל זְמַן שֶׁהוּא נִמְשָׁךְ בְּדַרְכֵי הַחָכְמָה וְהַצֶּדֶק מִתְאַוֶּה לָהֶן וְרוֹדֵף אוֹתָם.
For this attribute is in every man, that all the time that he is drawn in the ways of wisdom and righteousness, he desires them and pursues them.
ווײַל די דאָזיקע מידה איז אין יעדן מענטש, אַז אַלע מאָל וואָס ער ווערט געצויגן אין די וועגן פֿון חכמה און צדקה, באַגערט ער זיי און יאָגט זיי נאָך.
וְהוּא מַה שֶּׁאָמְרוּ רַבּוֹתֵינוּ זִכְרוֹנָם לִבְרָכָה בָּא לִטַּהֵר מְסַיְּעִין אוֹתוֹ כְּלוֹמַר יִמְצָא עַצְמוֹ נֶעֱזָר עַל הַדָּבָר.
And it is what our Sages, their memory for blessing, said: "One who comes to purify himself, they assist him"—meaning to say, he will find himself assisted upon the matter.
און דאָס איז וואָס אונדזערע חכמים, זכרונם לברכה, האָבן געזאָגט: „ווער ס'קומט זיך רייניקן, העלפֿט מען אים“ — דאָס הייסט, ער וועט זיך געפֿינען געהאָלפֿן אין דער זאַך.
וַהֲלֹא כָּתוּב בַּתּוֹרָה בראשית טו יג "וַעֲבָדוּם וְעִנּוּ אֹתָם", הֲרֵי גָּזַר עַל הַמִּצְרִיִּים לַעֲשׂוֹת רַע.
And is it not written in the Torah, "And they shall serve them, and they shall afflict them"? Behold, He decreed upon the Egyptians to do evil!
און שטייט דאָך געשריבן אין דער תורה, „און זיי וועלן זיי דינען און זיי פּײַניקן“? זע, ער האָט דאָך באַשטימט אויף די מצרים צו טאָן שלעכטס!
וּכְתִיב דברים לא טז "וְקָם הָעָם הַזֶּה וְזָנָה אַחֲרֵי אֱלֹהֵי נֵכַר הָאָרֶץ", הֲרֵי גָּזַר עַל יִשְׂרָאֵל לַעֲבֹד עֲבוֹדָה זָרָה.
And it is written, "And this nation will arise and stray after the gods of the foreigners of the land." Behold, He decreed upon Yisrael to worship foreign worship!
און עס שטייט געשריבן, „און דאָס פֿאָלק וועט אויפֿשטיין און זיך פֿאַרפֿירן נאָך די געטער פֿון די פֿרעמדע פֿון דער ערד.“ זע, ער האָט דאָך באַשטימט אויף ישׂראל צו דינען עבודה זרה!
וְלָמָּה נִפְרַע מֵהֶן.
And why did He punish them?
און פֿאַרוואָס האָט ער זיי באַשטראָפֿט?
לְפִי שֶׁלֹּא גָּזַר עַל אִישׁ פְּלוֹנִי הַיָּדוּעַ שֶׁיִּהְיֶה הוּא הַזּוֹנֶה אֶלָּא כָּל אֶחָד וְאֶחָד מֵאוֹתָן הַזּוֹנִים לַעֲבֹד עֲבוֹדָה זָרָה אִלּוּ לֹא רָצָה לַעֲבֹד לֹא הָיָה עוֹבֵד.
Because He did not decree upon so-and-so, the known individual, that he would be the one who strays; rather, every single one of those who strayed to worship foreign worship, if he did not want to worship, he would not have worshipped.
ווײַל ער האָט נישט באַשטימט אויף אַ געוויסן מענטש, אַז ער זאָל זײַן דער וואָס פֿאַרפֿירט זיך; נאָר יעדער איינציקער פֿון די וואָס האָבן זיך פֿאַרפֿירט צו דינען עבודה זרה, ווען ער וואָלט נישט געוואָלט דינען, וואָלט ער נישט געדינט.
וְלֹא הוֹדִיעוֹ הַבּוֹרֵא אֶלָּא מִנְהָגוֹ שֶׁל עוֹלָם.
And the Creator did not inform him of anything except the custom of the world.
און דער באַשעפֿער האָט אים נישט געזאָגט גאָרנישט אַחוץ דעם מנהג פֿון דער וועלט.
הָא לְמָה זֶה דּוֹמֶה לְאוֹמֵר הָעָם הַזֶּה יִהְיֶה בָּהֶן צַדִּיקִים וּרְשָׁעִים.
Behold, to what is this comparable? To one who says, "This nation, there will be among them righteous and wicked people."
זע, צו וואָס איז דאָס ענלעך? צו איינעם וואָס זאָגט, „דאָס פֿאָלק, עס וועלן זײַן צווישן זיי צדיקים און רשעים.“
לֹא מִפְּנֵי זֶה יֹאמַר הָרָשָׁע כְּבָר נִגְזַר עָלָיו שֶׁיִּהְיֶה רָשָׁע מִפְּנֵי שֶׁהוֹדִיעַ לְמשֶׁה שֶׁיִּהְיוּ רְשָׁעִים בְּיִשְׂרָאֵל.
Not because of this will the wicked person say that it was already decreed upon him that he would be wicked, just because He informed Moshe that there would be wicked people in Yisrael.
נישט דערפֿאַר וועט דער רשע זאָגן, אַז עס איז שוין באַשטימט געוואָרן אויף אים צו זײַן אַ רשע, נאָר ווײַל ער האָט געזאָגט משהן, אַז עס וועלן זײַן רשעים אין ישׂראל.
כָּעִנְיָן שֶׁנֶּאֱמַר דברים טו יא "כִּי לֹא יֶחְדַּל אֶבְיוֹן מִקֶּרֶב הָאָרֶץ".
Like the matter that is said, "For the needy will not cease from the midst of the land."
אַזוי ווי עס שטייט געזאָגט, „ווײַל אַן אָרעמאַן וועט נישט אויפֿהערן פֿון צווישן דעם לאַנד.“
וְכֵן הַמִּצְרִיִּים כָּל אֶחָד וְאֶחָד מֵאוֹתָן הַמְּצֵרִים וְהַמֵּרֵעִים לְיִשְׂרָאֵל אִלּוּ לֹא רָצָה לְהָרַע לָהֶם הָרְשׁוּת בְּיָדוֹ.
And so too with the Egyptians: every single one of those who oppressed and who did evil to Yisrael, if he did not want to do evil to them, the permission was in his hand to refrain.
און אַזוי אויך די מצרים: יעדער איינציקער פֿון די וואָס האָבן געפּײַניקט און געטאָן שלעכטס צו ישׂראל, ווען ער וואָלט נישט געוואָלט טאָן זיי שלעכטס, איז די רשות געווען אין זײַן האַנט זיך אָפּצוהאַלטן.
שֶׁלֹּא גָּזַר עַל אִישׁ יָדוּעַ אֶלָּא הוֹדִיעוֹ שֶׁסּוֹף זַרְעוֹ עָתִיד לְהִשְׁתַּעְבֵּד בְּאֶרֶץ לֹא לָהֶם.
For He did not decree upon a known individual, but rather He informed him that the end of his seed was destined to be enslaved in a land not theirs.
ווײַל ער האָט נישט באַשטימט אויף אַ געוויסן מענטש, נאָר ער האָט אים געזאָגט, אַז דער סוף פֿון זײַן זוימען איז באַשערט צו ווערן פֿאַרשקלאַפֿט אין אַ לאַנד וואָס איז נישט זייערס.
וּכְבָר אָמַרְנוּ שֶׁאֵין כֹּחַ בָּאָדָם לֵידַע הֵיאַךְ יֵדַע הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא דְּבָרִים הָעֲתִידִין לִהְיוֹת:
And already we have said that there is no strength in man to know how the Holy One, blessed is He, knows things that are destined to be.
און מיר האָבן שוין געזאָגט, אַז עס איז נישטאָ קיין כּוח אין מענטש צו וויסן ווי דער קדוש ברוך הוא ווייסט זאַכן וואָס זענען באַשערט צו זײַן.
The Rambam explains that while every person has the free will to choose good or bad and to do Teshuvah, a sinner can commit such severe or repeated sins that the True Judge punishes him by withholding the opportunity for Teshuvah, causing him to die in his wickedness. This explains why Hashem hardened the hearts of Pharaoh, Sichon, and the Canaanites, and why He turned the hearts of the people backward in the days of Eliyahu—not because He decreed they should sin from the start, but as a punishment for the terrible sins they chose to commit on their own initiative. Because of this, the righteous and the prophets, like Dovid Hamelech, constantly pray to Hashem to support them and not let their sins block them from the path of truth, while Hashem in His goodness sends prophets to teach and guide sinners back to the right path.
דֶער רַמְבַּ"ם עֶרְקְלֶערְט אַז כָּאטְשׁ יֶעדֶער מֶענְטְשׁ הָאט דֶעם פְרַייֶען וִוילְן צוּ קְלוֹיבְּן גוּטְס אָדֶער שְׁלֶעכְטְס אָן צוּ טָאן תְּשׁוּבָה, קֶען אַ זִינְדִיגֶער בַּאגֵיין אַזֶעלְכֶע שְׁוֶוערֶע אָדֶער אִיבֶּערְגֶעחְזֶערְטֶע זִינְד אַז דֶער אֱמֶת'עֶר רִיכְטֶער בַּאשְׁטְרַאפְט אִים מִיטְ'ן אָפְזָאגְן דִּי גֶעלֶעגֶענְהֵייט פַאר תְּשׁוּבָה, וָואס פִירְט אִים צוּ שְׁטַארְבְּן אִין זַיין רִשְׁעוּת. דָאס עֶרְקְלֶערְט פַּארוָואס הַשֵּׁם הָאט פַארְשְׁטַארְקְט דִּי הֶערְצֶער פוּן פַּרְעֹה, סִיחוֹן, אָן דִּי כְּנַעֲנִים, אָן פַּארוָואס עֶר הָאט צוּרִיקְגֶעדְרֵייט דִּי הֶערְצֶער פוּן דִּי מֶענְטְשְׁן אִין דִּי טֶעג פוּן אֵלִיָּהוּ – נִישְׁט וַוייל עֶר הָאט בַּאשְׁטִימְט אַז זֵיי זָאלְן זִינְדִיגְן פוּן אָנְהֵייבּ, נָאר אַלְס אַ שְׁטְרָאף פַאר דִּי שְׁרֶעקְלִיכֶע זִינְד וָואס זֵיי הָאבְּן גֶעקְלִיבְּן צוּ בַּאגֵיין אוֹיף זֵייעֶר אֵייגֶענֶער אִינִיצְיַאטִיב. צוּלִיבּ דֶעם, בֶּעטְן דִּי צַדִּיקִים אָן דִּי נְבִיאִים, וִוי דָוִד הַמֶּלֶךְ, שְׁטֶענְדִיג צוּ הַשֵּׁם זֵיי צוּ שְׁטִיצְן אָן נִישְׁט לָאזְן זֵייעֶרֶע זִינְד זֵיי אָפְשְׁפַּארְן פוּן דֶעם וֶועג פוּן אֱמֶת, בְּשַׁעַת הַשֵּׁם אִין זַיין גוּטְסְקֵייט שִׁיקְט נְבִיאִים צוּ לֶערְנֶען אָן פִירְן זִינְדִיגֶער צוּרִיק צוּם רִיכְטִיגְן וֶועג.
My dear talmid, we often think of Teshuvah as a safety net that will always be there, waiting for us whenever we finally decide to get around to it. But the Rambam here reveals a sobering, shaking truth about how the spiritual world works: the freedom to choose is a gift, and like any gift, it can be lost. When a person willfully and repeatedly hardens their own heart against the truth, there comes a point where Heaven says, "You wanted to close the door? Now, the door is closed." The ultimate punishment for sin is not always a physical blow; sometimes, it is the loss of the desire and the ability to change. Pharaoh and Sichon were not born wicked, but by their own choices, they locked themselves in a prison of their own making.
This is not meant to bring us to despair, chas v'shalom, but to wake us up to the preciousness of the present moment. Every single time you feel a small awakening in your heart, a sudden desire to daven with more kavanah, a urge to stop yourself from speaking lashon hara, or a pull to learn one more mishnah, that is a direct gift from Hashem. It is a door opening. If you ignore it, the next time it will be harder to hear. But if you seize it, you create a vessel for even more help from Shamayim. As Chazal teach us, "One who comes to purify himself is assisted."
This is why Dovid HaMelech cried out in Tehillim, "And let a willing spirit support me." He was davening that his past mistakes should not block his path to growth, begging Hashem to keep his heart open and soft. We must have the same yiras Shamayim. Do not wait for tomorrow, and do not assume your heart will always be this open. When the spark of inspiration is there, you must act on it immediately.
Today, the very moment you feel a slight inner push to do the right thing or to pull back from a temptation, do not hesitate for even a second, act on that holy impulse immediately to keep your heart open and receptive to Hashem.
מַיין טַייעֶרֶער תַּלְמִיד, מִיר טְרַאכְטְן אָפְט פוּן תְּשׁוּבָה אַלְס אַ זִיכֶערְהֵייטְס-נֶעץ וָואס וֶועט שְׁטֶענְדִיג זַיין דָארְט, וַוארְטְנְדִיג אוֹיף אוּנְז וֶוען מִיר וֶועלְן עֶנְדְלִיךְ בַּאשְׁלִיסְן זִיךְ צוּ נֶעמֶען דֶערְצוּ. אָבֶּער דֶער רַמְבַּ"ם אַנְטְפְלֶעקְט דָא אַ עֶרְנְסְטֶע, שַׁאקְלֶענְדִיגֶע אֱמֶת וֶועגְן וִוי אַזוֹי דִּי רוּחָנִיּוּת'דִיגֶע וֶועלְט אַרְבֶּעט: דִּי פְרַייְהֵייט צוּ קְלוֹיבְּן אִיז אַ מַתָּנָה, אָן וִוי יֶעדֶע מַתָּנָה, קֶען זִי פַארְלוֹירְן וֶוערְן. וֶוען אַ מֶענְטְשׁ פַארְשְׁטַארְקְט בְּכַוָּנָה אָן אִיבֶּערְגֶעחְזֶערְט זַיין אֵייגְן הַארְץ קֶעגְן דֶעם אֱמֶת, קוּמְט אַ פּוּנְקְט וָואוּ הִימְל זָאגְט, "דוּ הָאסְט גֶעוָואלְט פַארְמַאכְן דִּי טִיר? יֶעצְט אִיז דִּי טִיר פַארְמַאכְט." דִּי עֶנְדְגִילְטִיגֶע שְׁטְרָאף פַאר זִינְד אִיז נִישְׁט אַלֶעמַאל אַ פִיזִישֶׁער קְלַאפּ; אַמָאל אִיז עֶס דֶער פַארְלוּסְט פוּן דֶעם חֵשֶׁק אָן דִּי פֶעאִיקֵייט צוּ טוֹישְׁן. פַּרְעֹה אָן סִיחוֹן זֶענֶען נִישְׁט גֶעבוּירְן רְשָׁעִים, נָאר דּוּרְךְ זֵייעֶרֶע אֵייגֶענֶע וַואלְן, הָאבְּן זֵיי זִיךְ פַארְשְׁפַּארְט אִין אַ טוּרְמֶע פוּן זֵייעֶר אֵייגֶענֶעם מַאכְן.דָאס אִיז נִישְׁט גֶעמֵיינְט אוּנְז צוּ בְּרֶענְגֶען צוּ יֵיאוּשׁ, חַס וְשָׁלוֹם, נָאר אוּנְז אוֹיפְצוּאַוֶועקְן צוּ דֶער טַייעֶרְקֵייט פוּן דֶעם יֶעצְטִיגְן מָאמֶענְט. יֶעדֶע אֵיינְצִיגֶע מָאל וָואס דוּ שְׁפִירְסְט אַ קְלֵיינֶע אוֹיפְוַואכוּנְג אִין דַיין הַארְץ, אַ פְּלוּצְלִינְגְדִיגֶער חֵשֶׁק צוּ דַאוְוענֶען מִיט מֶער כַּוָּנָה, אַ דְרַאנְג זִיךְ אָפְצוּהַאלְטְן פוּן רֶעדְן לָשׁוֹן הָרָע, אָדֶער אַ צִי צוּ לֶערְנֶען נָאךְ אַ מִשְׁנָה, דָאס אִיז אַ דִּירֶעקְטֶע מַתָּנָה פוּן הַשֵּׁם. עֶס אִיז אַ טִיר וָואס עֶפְנְט זִיךְ. אוֹיבּ דוּ אִיגְנוֹרִירְסְט עֶס, וֶועט דִּי נֶעקְסְטֶע מָאל זַיין שְׁוֶוערֶער צוּ הֶערְן. אָבֶּער אוֹיבּ דוּ כַאפְּסְט עֶס, שַׁאפְסְטוּ אַ כְּלִי פַאר נָאךְ מֶער הִילְף פוּן שָׁמַיִם. וִוי חֲזַ"ל לֶערְנֶען אוּנְז, "מִי שֶׁבָּא לְטַהֵר מְסַיְּעִין אוֹתוֹ."דָאס אִיז פַּארוָואס דָוִד הַמֶּלֶךְ הָאט אוֹיסְגֶערוּפְן אִין תְּהִלִּים, "וְרוּחַ נְדִיבָה תִסְמְכֵנִי." עֶר הָאט גֶעדַאוְוענְט אַז זֵיינֶע פַארְגַאנְגֶענֶע טָעוּתִים זָאלְן נִישְׁט פַארְשְׁפַּארְן זַיין וֶועג צוּ וַואקְס, בֶּעטֶענְדִיג הַשֵּׁם צוּ הַאלְטְן זַיין הַארְץ אָפְן אָן וַוייךְ. מִיר מוּזְן הָאבְּן דִּי זֶעלְבֶּע יִרְאַת שָׁמַיִם. וַוארְט נִישְׁט אוֹיף מָארְגְן, אָן נֶעם נִישְׁט אָן אַז דַיין הַארְץ וֶועט אַלֶעמַאל זַיין אַזוֹי אָפְן. וֶוען דֶער פּוּנְק פוּן הַשְׁרָאָה אִיז דָארְט, מוּזְטוּ הַאנְדְלֶען דֶערְמִיט גְלַייךְ.הַיינְט, אִין דֶעם זֶעלְבְּן מָאמֶענְט וָואס דוּ שְׁפִירְסְט אַ קְלֵיינֶעם אִינֶערְלִיכְן שְׁטוּף צוּ טָאן דָאס רִיכְטִיגֶע אָדֶער זִיךְ צוּרִיקְצוּצִיהֶען פוּן אַ נִסָּיוֹן, זָאלְסְטוּ נִישְׁט קְוֶוענְקְלֶען אָפִילוּ פַאר אַ סֶעקוּנְדֶע, הַאנְדְלֶען אוֹיף דֶעם הֵיילִיגְן אִימְפּוּלְס גְלַייךְ צוּ הַאלְטְן דַיין הַארְץ אָפְן אָן אוֹיפְנֶעמְבַּאר צוּ הַשֵּׁם.